Advies rond koppen in het voetbal

Advies rond koppen in het voetbal

Gezond Sporten is een multidisciplinaire vereniging die zoveel mogelijk (para)medische professionals uit de sportgeneeskunde in de brede zin van het woord wil samenbrengen om gezond sporten in Vlaanderen wetenschappelijk verantwoord te promoten. Wij staan zowel open voor verenigingen als voor sportmedische professionals die zich op individuele basis willen engageren binnen Gezond Sporten.
Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Artikel Nieuws Voetbal Beleid Blessurepreventie Training Sportgeneeskunde Gezond Sporten

Als een voetbal het hoofd raakt — bij volwassen voetballers gebeurt dat gemiddeld zes tot twaalf keer per wedstrijd, met een balsnelheid van zo’n 80 kilometer per uur — dan worden de uitlopers van de hersencellen samengedrukt en weer uitgerekt. Hoe erg moeten we dat vinden en wat valt eraan te doen? De vereniging van Sport- en Keuringsartsen (SKA) en Gezond Sporten Vlaanderen komen met vijf concrete voorstellen, uit voorzorg.


Wat is de aanleiding voor de huidige beroering?

In oktober vorig jaar publiceerde het Amerikaanse vakblad New England Journal of Medicine (NEJM), een van de beste medische tijdschriften ter wereld, een grote studie van de Schotse University of Glasgow over de gezondheid van voormalige voetbalprofs. In dat onderzoek werden de doodsoorzaken van bijna 8.000 gewezen profvoetballers vergeleken met die van ruim 23.000 overleden individuen uit de brede bevolking. De vergelijking toonde aan dat gewezen profs ongeveer 3,5 keer vaker dan de controlegroep waren overleden aan een zogenaamde ‘neurodegeneratieve aandoening’ – aftakeling van de hersencellen zoals bij parkinson en alzheimer.

De Schotse studie is de grootste in zijn soort tot nu toe. Ze toonde overigens ook aan dat voetballers minder vaak aan hart- en vaatziekten en sommige soorten kanker sterven, wat de stelling bevestigt dat een sportief leven in het algemeen duidelijke gezondheidsvoordelen biedt.

 

Ander onderzoek

Er zijn de laatste jaren wel meer studies verschenen over een mogelijk verband tussen contactsporten als voetbal en neurologische afwijkingen. In 2017 ontdekten artsen van de voetbalspelersvakbond FIFPro een link tussen hersenschuddingen en depressie. Duits onderzoek toonde een jaar later aan dat de hersenen van ex-profvoetballers minder grijze stof bevatten dan die van leeftijdsgenoten die geen contactsport hadden beoefend. Nog andere onderzoeken vonden kleine veranderingen in de hersenen na een reeks kopballen, maar die waren van voorbijgaande aard. Lijkschouwingen hebben intussen ook een specifieke vorm van dementie, chronische traumatische encefalopathie (CTE), aan het licht gebracht die opvallend vaak voorkomt bij gewezen contactsporters. Hoewel ondanks al die gegevens nog niet is bewezen dat koppen schadelijk is, zijn er minstens redenen om ongerust te zijn, met name bij kinderen.

 

De hersenen worden steeds belangrijker in de sportgeneeskunde

In de sportgeneeskunde en de sportwereld in het algemeen zien we de laatste jaren een tendens om meer rekening te houden met de kwetsbaarheid van de hersenen in de sport. In 2018 werd in Nederland zelfs een hersenschuddingskliniek voor voetballers geopend.

Vroeger was het woord ‘sportblessure’ synoniem voor een spier-, pees- of gewrichtsletsel. De sportgeneeskunde focuste vooral op wat er onder de nek gebeurde. Vandaag denken we ook aan het hoofd, en al helemaal als gaat het om jonge sporters, wier brein nog in volle ontwikkeling en daardoor extra gevoelig is. Zo worden hersenschuddingen in het voetbal en de jeugdsport in het algemeen nu al wat ernstiger genomen dan tien jaar geleden.

 

Nog veel vragen

Extra onderzoek blijft noodzakelijk, want er blijven nog veel vragen. Is de boosdoener vooral de opeenstapeling van de talloze, lichtere hersenschokken die een brein tijdens het koppen ondergaat gedurende een voetbalcarrière, of moeten we eerder kijken naar de hoofd-hoofd- of hoofd-elleboogbotsingen die zich kunnen voordoen tijdens kopduels, en die zeldzamer maar veel impactvoller zijn dan het gewone koppen tegen een bal? Of is het de combinatie van talrijke lichte en enkele hardere botsingen die dementie kan veroorzaken? En hoe zwaar wegen kleine of grote hersentrauma’s die tijdens de jeugd werden opgelopen?

           

Maatregelen

De studie in de NEJM heeft alvast gevolgen. Zo hebben de Engelse, Schotse en Ierse voetbalbonden nu beslist het koppen te verbieden tijdens trainingen van voetballertjes tot 12 jaar. Bij ons werd enkele jaren geleden ook al een maatregel genomen: het ingooien is afgeschaft voor jonge spelers tot 9 jaar. Het is immers vooral na een inworp dat er in het jeugdvoetbal wordt gekopt.

De vraag is of de voorzorgsmaatregelen in binnen- en buitenland effectief zijn. Voor sommigen gaan ze te ver. Zij vinden dat koppen bij het voetbal hoort en dat daar nu eenmaal risico’s aan verbonden zijn. Anderen oordelen dan weer dat de huidige maatregelen niet ver genoeg gaan en wijzen erop dat je met de hersenen nooit voorzichtig genoeg kunt zijn. De vereniging voor Sport- en Keuringsartsen (SKA) en haar koepelorganisatie ‘Gezond Sporten Vlaanderen’ zitten in het tweede kamp.

  • MAATREGEL 1: Verbied koppen onder 14 jaar

SKA en Gezond Sporten Vlaanderen pleiten ervoor het koppen tijdens wedstrijden te verbieden voor alle jeugdvoetballers tot 14 jaar. Wij hebben dus een ander advies dan wat aan de andere kant van het Kanaal is beslist.

De leeftijdsgrens van 14 jaar is niet uit de lucht gegrepen. Een belangrijk aspect bij het koppen is namelijk de ontwikkeling van de schouder- en nekspieren die ervoor zorgen dat het hoofd en de hersenen tijdens het koppen niet heen en weer slingeren maar stabiel blijven. Een kinderhoofd is groter en zwaarder in verhouding tot het hele lichaam dan het hoofd van een volwassene. Met het opgroeien verbetert die verhouding. Vanaf de puberteit zien we, met name bij jongens, een snelle uitbreiding en versteviging van de spiervezels.

  • MAATREGEL 2: Oefen de sprongtechniek

Ook belangrijk is de sprongtechniek. Hoe beter jongeren die techniek beheersen, hoe lager het risico dat ze tijdens kopduels met de hoofden tegen elkaar botsen. Voetballers moeten wat ons betreft hun kop- en springtechniek vanaf de jongste leeftijdscategorieën oefenen, niet tijdens wedstrijden maar op training, onder gecontroleerde omstandigheden en met lichtere of zachtere ballen, zodat ze rond hun 14de klaar en sterk genoeg zijn om ook tijdens wedstrijden met normale ballen te kunnen koppen zonder averij op te lopen.

  • MAATREGEL 3: Geen kleinere maar lichtere ballen

Over ballen gesproken; ook daar is nog marge voor verbetering. Het is uiteraard goed dat kinderen met een lichtere bal voetballen, maar het is niet logisch dat die bal vaak ook kleiner is. Hoe kleiner de bal, hoe kleiner het oppervlak waarover de impact van contact met het hoofd wordt verspreid. Kinderen zouden dus met een even grote maar lichtere bal moeten voetballen. Dat geldt ook als ze niet meer zouden koppen, want een bal kan ook per ongeluk in het gezicht of tegen een hoofd belanden.

  • MAATREGEL 4: Beteugel de blinde roekeloosheid van kopbalduels

Nog een andere stap die de nationale en internationale voetbalinstanties kunnen zetten, is hun scheidsrechters aanmanen veel strenger op te treden tegen kopbalduels waarbij voetbalhoofden tegen elkaar, een elleboog of een schouder knallen. De blinde roekeloosheid waarmee dat vaak gepaard gaat, moet systematisch worden benoemd en bestraft, net zoals dat bij al te driest uitgevoerde tackles gebeurt (of zou moeten gebeuren). We gruwen allemaal van de aanblik van een open scheenbeenbreuk, maar verborgen hersenschade lijkt ons minder te deren.

Ook trainers en commentatoren moeten al te heftige kopbalduels categorisch afkeuren. Tot nu toe worden ernstige hoofdblessures als gevolg van agressieve kopbalduels nog vaak weggezet als ‘collateral damage’: spijtige maar onopzettelijke incidenten die ‘nu eenmaal bij het voetbal horen’.

Het springtraject in de richting van een vallende bal moet zo verticaal mogelijk zijn en de ellebogen moeten daarbij maximaal onder de schouders worden gehouden. Nu wordt het heel normaal gevonden dat voetballers zichzelf diagonaal en met zwaaiende inzet van al hun ledematen richting bal katapulteren. Dat verhoogt uiteraard het risico op gevaarlijke botsingen en letsels, niet alleen van het hoofd maar ook van de rug en de nieren. Vaak trachten spelers tijdens het opveren met een hand of elleboog op de schouders van hun opponent te leunen. Ook op die manier treffen ze vaak, gewild of ongewild, het hoofd. Het is duidelijk dat voetballers zich dringend moeten leren intomen op dat gebied. De scheidsrechters horen daar streng op toe te zien.

  • MAATREGEL 5: Mogelijke hersenschudding? Niet meer spelen!

De redenering dat hersenletsels een risico als een ander zijn in het voetbal, loopt mank. De hersenen zijn veruit ons belangrijkste orgaan en vormen de zetel van leven en dood. Gewrichten, botten en zelfs het hart kunnen na een malheur nog vaak gered of hersteld worden, maar als ons brein averij oploopt, dan heeft dat in veel gevallen levenslang gevolgen, ook lang na de sportcarrière dus. De Schotse studie en de maatregelen van de Britse voetbalbonden herinneren ons daaraan.

Gelukkig is er intussen al iets meer aandacht voor hersenschuddingen. Zo beseffen steeds meer trainers en verzorgers dat het levensgevaarlijk is om een speler met een mogelijke hersenschudding opnieuw het veld op te sturen. Toch zien we het nog te vaak gebeuren dat voetballers na een zware hoofdbotsing toch weer het veld op mogen. Kinderen zijn extra gevoelig voor hersenschuddingen.

 

Hersenschudding in de sport 

Bij een hersenschudding worden je hersenen letterlijk geschud. Het brein ‘drijft’ in hersenvocht en door de wet van de traagheid botsen ze eerst tegen de binnenwand van de schedel aan de kant van de klap. Meteen daarna smakken ze tegen de overkant. De eerste smak is de ‘coup’ en de tweede de ‘contrecoup’. Dat verklaart waarom sporters na een slag of botsing soms (ook) pijn hebben aan de andere kant dan die van de impact.

Als een bewegend voorwerp in contact komt met een min of meer stabiel hoofd — een voetbal of hockeybal die tegen het hoofd van een speler vliegt bijvoorbeeld — dan zien we vooral coupletsels. Als het hoofd zelf tegen een stilstaand object ‘vliegt’ — een voetballer die tegen de reclameborden glijdt of een wielrenner die op het asfalt belandt — dan komen vaker contrecoupletsels voor. Dikwijls is het een combinatie van beide.

 

Hoe herken je een hersenschudding?

Is een sporter na een val of botsing misselijk, suf, duizelig, verward of overgevoelig voor licht, dan heeft hij of zij misschien een hersenschudding. Stop dan meteen. Loopt de sporter tijdens dezelfde sportsessie een tweede hersenschudding zou op, dan kan dat levensgevaarlijk zijn! Als een sporter na een hard contact het bewustzijn verliest, hoe kortstondig ook, dan moet er altijd een controle door een arts plaatsvinden. De eerste 24 uur moet de patiënt goed in de gaten houden en ’s nachts om de 3 uur wakker worden gemaakt, om te checken of alles in orde is. Soms duiken de symptomen namelijk pas uren later op. Mogelijk is er dan sprake van een langzame hersenbloeding.

Vind een expert

  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Bruno D'Hulster

  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Erik Van Lierde

  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • michel herssens

    Cardioloog
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • jana stevens

    Podoloog
  • Peter Plessers

  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Karel Pardaens

  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Jempi Wilssens

  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Roben dedecker

  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Julie Zels

  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Carl De Crée

  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Willy Coosemans

  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Windy Lycke

  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Henry Carlier

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Johan Roeykens

  • Ann Gillis

  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Cedric Arijs

    Cedric Arijs

    Sportpsycholoog
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • BVBA Samcon

  • Justine Stevens

  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Joris De Win

    Sportarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Katja Van Oostveldt

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts

Gerelateerde items

Beleid
Corona en kinderen.png

Laat kinderen zoveel mogelijk normaal sporten

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Nieuws Beleid Sportgeneeskunde Gezond Sporten
Blessurepreventie
brace of tape .png

Sporten met een brace of een tape?

Sporter Artikel Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
Weerstandsband.png

Weerstandsbanden: waarvoor dienen ze?

Sporter Artikel Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
GF2Snow Week 6.png

Get Fit 2 Snow - Week 6

Sporter Artikel Snowboarden Skiën Blessurepreventie Training
Sluiten