Advies rond koppen in het voetbal

Advies rond koppen in het voetbal

Gezond Sporten is een multidisciplinaire vereniging die zoveel mogelijk (para)medische professionals uit de sportgeneeskunde in de brede zin van het woord wil samenbrengen om gezond sporten in Vlaanderen wetenschappelijk verantwoord te promoten. Wij staan zowel open voor verenigingen als voor sportmedische professionals die zich op individuele basis willen engageren binnen Gezond Sporten.
Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Artikel Nieuws Voetbal Beleid Blessurepreventie Training Sportgeneeskunde Gezond Sporten

Als een voetbal het hoofd raakt — bij volwassen voetballers gebeurt dat gemiddeld zes tot twaalf keer per wedstrijd, met een balsnelheid van zo’n 80 kilometer per uur — dan worden de uitlopers van de hersencellen samengedrukt en weer uitgerekt. Hoe erg moeten we dat vinden en wat valt eraan te doen? De vereniging van Sport- en Keuringsartsen (SKA) en Gezond Sporten Vlaanderen komen met vijf concrete voorstellen, uit voorzorg.


Wat is de aanleiding voor de huidige beroering?

In oktober vorig jaar publiceerde het Amerikaanse vakblad New England Journal of Medicine (NEJM), een van de beste medische tijdschriften ter wereld, een grote studie van de Schotse University of Glasgow over de gezondheid van voormalige voetbalprofs. In dat onderzoek werden de doodsoorzaken van bijna 8.000 gewezen profvoetballers vergeleken met die van ruim 23.000 overleden individuen uit de brede bevolking. De vergelijking toonde aan dat gewezen profs ongeveer 3,5 keer vaker dan de controlegroep waren overleden aan een zogenaamde ‘neurodegeneratieve aandoening’ – aftakeling van de hersencellen zoals bij parkinson en alzheimer.

De Schotse studie is de grootste in zijn soort tot nu toe. Ze toonde overigens ook aan dat voetballers minder vaak aan hart- en vaatziekten en sommige soorten kanker sterven, wat de stelling bevestigt dat een sportief leven in het algemeen duidelijke gezondheidsvoordelen biedt.

 

Ander onderzoek

Er zijn de laatste jaren wel meer studies verschenen over een mogelijk verband tussen contactsporten als voetbal en neurologische afwijkingen. In 2017 ontdekten artsen van de voetbalspelersvakbond FIFPro een link tussen hersenschuddingen en depressie. Duits onderzoek toonde een jaar later aan dat de hersenen van ex-profvoetballers minder grijze stof bevatten dan die van leeftijdsgenoten die geen contactsport hadden beoefend. Nog andere onderzoeken vonden kleine veranderingen in de hersenen na een reeks kopballen, maar die waren van voorbijgaande aard. Lijkschouwingen hebben intussen ook een specifieke vorm van dementie, chronische traumatische encefalopathie (CTE), aan het licht gebracht die opvallend vaak voorkomt bij gewezen contactsporters. Hoewel ondanks al die gegevens nog niet is bewezen dat koppen schadelijk is, zijn er minstens redenen om ongerust te zijn, met name bij kinderen.

 

De hersenen worden steeds belangrijker in de sportgeneeskunde

In de sportgeneeskunde en de sportwereld in het algemeen zien we de laatste jaren een tendens om meer rekening te houden met de kwetsbaarheid van de hersenen in de sport. In 2018 werd in Nederland zelfs een hersenschuddingskliniek voor voetballers geopend.

Vroeger was het woord ‘sportblessure’ synoniem voor een spier-, pees- of gewrichtsletsel. De sportgeneeskunde focuste vooral op wat er onder de nek gebeurde. Vandaag denken we ook aan het hoofd, en al helemaal als gaat het om jonge sporters, wier brein nog in volle ontwikkeling en daardoor extra gevoelig is. Zo worden hersenschuddingen in het voetbal en de jeugdsport in het algemeen nu al wat ernstiger genomen dan tien jaar geleden.

 

Nog veel vragen

Extra onderzoek blijft noodzakelijk, want er blijven nog veel vragen. Is de boosdoener vooral de opeenstapeling van de talloze, lichtere hersenschokken die een brein tijdens het koppen ondergaat gedurende een voetbalcarrière, of moeten we eerder kijken naar de hoofd-hoofd- of hoofd-elleboogbotsingen die zich kunnen voordoen tijdens kopduels, en die zeldzamer maar veel impactvoller zijn dan het gewone koppen tegen een bal? Of is het de combinatie van talrijke lichte en enkele hardere botsingen die dementie kan veroorzaken? En hoe zwaar wegen kleine of grote hersentrauma’s die tijdens de jeugd werden opgelopen?

           

Maatregelen

De studie in de NEJM heeft alvast gevolgen. Zo hebben de Engelse, Schotse en Ierse voetbalbonden nu beslist het koppen te verbieden tijdens trainingen van voetballertjes tot 12 jaar. Bij ons werd enkele jaren geleden ook al een maatregel genomen: het ingooien is afgeschaft voor jonge spelers tot 9 jaar. Het is immers vooral na een inworp dat er in het jeugdvoetbal wordt gekopt.

De vraag is of de voorzorgsmaatregelen in binnen- en buitenland effectief zijn. Voor sommigen gaan ze te ver. Zij vinden dat koppen bij het voetbal hoort en dat daar nu eenmaal risico’s aan verbonden zijn. Anderen oordelen dan weer dat de huidige maatregelen niet ver genoeg gaan en wijzen erop dat je met de hersenen nooit voorzichtig genoeg kunt zijn. De vereniging voor Sport- en Keuringsartsen (SKA) en haar koepelorganisatie ‘Gezond Sporten Vlaanderen’ zitten in het tweede kamp.

  • MAATREGEL 1: Verbied koppen onder 14 jaar

SKA en Gezond Sporten Vlaanderen pleiten ervoor het koppen tijdens wedstrijden te verbieden voor alle jeugdvoetballers tot 14 jaar. Wij hebben dus een ander advies dan wat aan de andere kant van het Kanaal is beslist.

De leeftijdsgrens van 14 jaar is niet uit de lucht gegrepen. Een belangrijk aspect bij het koppen is namelijk de ontwikkeling van de schouder- en nekspieren die ervoor zorgen dat het hoofd en de hersenen tijdens het koppen niet heen en weer slingeren maar stabiel blijven. Een kinderhoofd is groter en zwaarder in verhouding tot het hele lichaam dan het hoofd van een volwassene. Met het opgroeien verbetert die verhouding. Vanaf de puberteit zien we, met name bij jongens, een snelle uitbreiding en versteviging van de spiervezels.

  • MAATREGEL 2: Oefen de sprongtechniek

Ook belangrijk is de sprongtechniek. Hoe beter jongeren die techniek beheersen, hoe lager het risico dat ze tijdens kopduels met de hoofden tegen elkaar botsen. Voetballers moeten wat ons betreft hun kop- en springtechniek vanaf de jongste leeftijdscategorieën oefenen, niet tijdens wedstrijden maar op training, onder gecontroleerde omstandigheden en met lichtere of zachtere ballen, zodat ze rond hun 14de klaar en sterk genoeg zijn om ook tijdens wedstrijden met normale ballen te kunnen koppen zonder averij op te lopen.

  • MAATREGEL 3: Geen kleinere maar lichtere ballen

Over ballen gesproken; ook daar is nog marge voor verbetering. Het is uiteraard goed dat kinderen met een lichtere bal voetballen, maar het is niet logisch dat die bal vaak ook kleiner is. Hoe kleiner de bal, hoe kleiner het oppervlak waarover de impact van contact met het hoofd wordt verspreid. Kinderen zouden dus met een even grote maar lichtere bal moeten voetballen. Dat geldt ook als ze niet meer zouden koppen, want een bal kan ook per ongeluk in het gezicht of tegen een hoofd belanden.

  • MAATREGEL 4: Beteugel de blinde roekeloosheid van kopbalduels

Nog een andere stap die de nationale en internationale voetbalinstanties kunnen zetten, is hun scheidsrechters aanmanen veel strenger op te treden tegen kopbalduels waarbij voetbalhoofden tegen elkaar, een elleboog of een schouder knallen. De blinde roekeloosheid waarmee dat vaak gepaard gaat, moet systematisch worden benoemd en bestraft, net zoals dat bij al te driest uitgevoerde tackles gebeurt (of zou moeten gebeuren). We gruwen allemaal van de aanblik van een open scheenbeenbreuk, maar verborgen hersenschade lijkt ons minder te deren.

Ook trainers en commentatoren moeten al te heftige kopbalduels categorisch afkeuren. Tot nu toe worden ernstige hoofdblessures als gevolg van agressieve kopbalduels nog vaak weggezet als ‘collateral damage’: spijtige maar onopzettelijke incidenten die ‘nu eenmaal bij het voetbal horen’.

Het springtraject in de richting van een vallende bal moet zo verticaal mogelijk zijn en de ellebogen moeten daarbij maximaal onder de schouders worden gehouden. Nu wordt het heel normaal gevonden dat voetballers zichzelf diagonaal en met zwaaiende inzet van al hun ledematen richting bal katapulteren. Dat verhoogt uiteraard het risico op gevaarlijke botsingen en letsels, niet alleen van het hoofd maar ook van de rug en de nieren. Vaak trachten spelers tijdens het opveren met een hand of elleboog op de schouders van hun opponent te leunen. Ook op die manier treffen ze vaak, gewild of ongewild, het hoofd. Het is duidelijk dat voetballers zich dringend moeten leren intomen op dat gebied. De scheidsrechters horen daar streng op toe te zien.

  • MAATREGEL 5: Mogelijke hersenschudding? Niet meer spelen!

De redenering dat hersenletsels een risico als een ander zijn in het voetbal, loopt mank. De hersenen zijn veruit ons belangrijkste orgaan en vormen de zetel van leven en dood. Gewrichten, botten en zelfs het hart kunnen na een malheur nog vaak gered of hersteld worden, maar als ons brein averij oploopt, dan heeft dat in veel gevallen levenslang gevolgen, ook lang na de sportcarrière dus. De Schotse studie en de maatregelen van de Britse voetbalbonden herinneren ons daaraan.

Gelukkig is er intussen al iets meer aandacht voor hersenschuddingen. Zo beseffen steeds meer trainers en verzorgers dat het levensgevaarlijk is om een speler met een mogelijke hersenschudding opnieuw het veld op te sturen. Toch zien we het nog te vaak gebeuren dat voetballers na een zware hoofdbotsing toch weer het veld op mogen. Kinderen zijn extra gevoelig voor hersenschuddingen.

 

Hersenschudding in de sport 

Bij een hersenschudding worden je hersenen letterlijk geschud. Het brein ‘drijft’ in hersenvocht en door de wet van de traagheid botsen ze eerst tegen de binnenwand van de schedel aan de kant van de klap. Meteen daarna smakken ze tegen de overkant. De eerste smak is de ‘coup’ en de tweede de ‘contrecoup’. Dat verklaart waarom sporters na een slag of botsing soms (ook) pijn hebben aan de andere kant dan die van de impact.

Als een bewegend voorwerp in contact komt met een min of meer stabiel hoofd — een voetbal of hockeybal die tegen het hoofd van een speler vliegt bijvoorbeeld — dan zien we vooral coupletsels. Als het hoofd zelf tegen een stilstaand object ‘vliegt’ — een voetballer die tegen de reclameborden glijdt of een wielrenner die op het asfalt belandt — dan komen vaker contrecoupletsels voor. Dikwijls is het een combinatie van beide.

 

Hoe herken je een hersenschudding?

Is een sporter na een val of botsing misselijk, suf, duizelig, verward of overgevoelig voor licht, dan heeft hij of zij misschien een hersenschudding. Stop dan meteen. Loopt de sporter tijdens dezelfde sportsessie een tweede hersenschudding zou op, dan kan dat levensgevaarlijk zijn! Als een sporter na een hard contact het bewustzijn verliest, hoe kortstondig ook, dan moet er altijd een controle door een arts plaatsvinden. De eerste 24 uur moet de patiënt goed in de gaten houden en ’s nachts om de 3 uur wakker worden gemaakt, om te checken of alles in orde is. Soms duiken de symptomen namelijk pas uren later op. Mogelijk is er dan sprake van een langzame hersenbloeding.

Vind een expert

  • Tom Decorte

    Kinesitherapeut
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Mike Kamphuys

    Trainer
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Karel Pardaens

    11&17&21
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Axel Decraene

    Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Erik Witvrouw

    Sportkinesitherapeut
  • Jempi Wilssens

  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Marc Geenen
    Communicatiemanager

    Marc Geenen

  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Julie Zels

  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Kathleen Merckaert

    Sportarts
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Veerle Palmers

    Podoloog
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Sofie Rummens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ine Schops

    Osteopaat
  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Jago Van Soom

    Sportarts
  • Raf De Bruyn

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • André Ausloos

    Sportarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Thomas Van de Moortel

    Kinesitherapeut
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Frank Wezenbeek

    Kinesitherapeut
  • Tijl Bertels

    Sportdiëtist
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jo Verstuyft

    Apotheker
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Peter Plessers

  • jana stevens

    Podoloog
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Maryam Shahabpour

    Radioloog
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Kris Vandecasteele

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Dominique Slock

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Geert Potloot

    Sportarts
  • Geert Vileyn

    Huisarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Michel Herssens

    Cardioloog
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Marc Schiltz

    2&3
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Ann Gillis

  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Jan De Decker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Windy Lycke

  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Anneleen Geerts

    Sportarts
  • Rik Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Johan Roeykens

  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Gustaaf Van Mechelen

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Anne Mertens

    Huisarts
  • André Dewit

    Sportarts
  • BV Dokter Simon Verdonck

    Sportarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Simon Derycke

    Sportarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Erik Van Lierde

  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Lianne De Mey

    1&2
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Joris De Win

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Roben dedecker

  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Jan Mathieu

    Sportarts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Herman Colpin

    Huisarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • David Vander Elst

    Sportkinesitherapeut
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Kathy Velle

    Podoloog
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Cathy Kuppens

    Cardioloog
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Ingrid Willems

    Podoloog
  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Sara Van Bostraeten

  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Olivier Verborgt

    Orthopedisch chirurg
  • Guy De Lendtdecker

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Danny Grimonpont

    Kinesitherapeut
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Justine Stevens

  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Willy Coosemans

  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Kristiaan Vandenecker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Ilse Cupers

    1&2
  • Petra Bruggeman

    Sportarts
  • Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Staf Moyson

    Sportkinesitherapeut
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Wouter Peters

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Sofie Decamps

    Sportarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Steven Van Raemdonck

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Thomas Luyckx

    Orthopedisch chirurg
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Glenn Van Laer

    Kinesitherapeut
  • BVBA Samcon

  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Carl De Crée

  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Benedicte Baelde

    Kinesitherapeut
  • Trees Dooms

  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ward Thorrez

    Kinesitherapeut
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog

Gerelateerde items

Beleid
Post Covid.png

En dan nu terug naar een normale sportbeoefening?

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Artikel Beleid Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Beleid
Covid vaccin.png

Is sporten na je Covid-19 vaccin een goed idee?

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Artikel Nieuws Beleid Sportgeneeskunde Gezond Sporten
Blessurepreventie
Spier-Pees balans.png

Disbalans in spier- en peeskracht: Een oorzaak van peesblessures?

Sportprofessional Artikel Blessurepreventie Training Sportgeneeskunde
Blessurepreventie
Female Athlete.jpg

Borsten, beha’s en de menstruatie- cyclus: Invloed op de vrouwelijke sportprestatie

Sportprofessional Artikel Blessurepreventie Training Sportgeneeskunde
Sluiten