Advies rond koppen in het voetbal

Advies rond koppen in het voetbal

Gezond Sporten is een multidisciplinaire vereniging die zoveel mogelijk (para)medische professionals uit de sportgeneeskunde in de brede zin van het woord wil samenbrengen om gezond sporten in Vlaanderen wetenschappelijk verantwoord te promoten. Wij staan zowel open voor verenigingen als voor sportmedische professionals die zich op individuele basis willen engageren binnen Gezond Sporten.
Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Artikel Nieuws Voetbal Blessurepreventie Training Gezond Sporten Beleid Blessurepreventie Training Sportgeneeskunde Gezond Sporten

Als een voetbal het hoofd raakt — bij volwassen voetballers gebeurt dat gemiddeld zes tot twaalf keer per wedstrijd, met een balsnelheid van zo’n 80 kilometer per uur — dan worden de uitlopers van de hersencellen samengedrukt en weer uitgerekt. Hoe erg moeten we dat vinden en wat valt eraan te doen? De vereniging van Sport- en Keuringsartsen (SKA) en Gezond Sporten Vlaanderen komen met vijf concrete voorstellen, uit voorzorg.


Wat is de aanleiding voor de huidige beroering?

In oktober vorig jaar publiceerde het Amerikaanse vakblad New England Journal of Medicine (NEJM), een van de beste medische tijdschriften ter wereld, een grote studie van de Schotse University of Glasgow over de gezondheid van voormalige voetbalprofs. In dat onderzoek werden de doodsoorzaken van bijna 8.000 gewezen profvoetballers vergeleken met die van ruim 23.000 overleden individuen uit de brede bevolking. De vergelijking toonde aan dat gewezen profs ongeveer 3,5 keer vaker dan de controlegroep waren overleden aan een zogenaamde ‘neurodegeneratieve aandoening’ – aftakeling van de hersencellen zoals bij parkinson en alzheimer.

De Schotse studie is de grootste in zijn soort tot nu toe. Ze toonde overigens ook aan dat voetballers minder vaak aan hart- en vaatziekten en sommige soorten kanker sterven, wat de stelling bevestigt dat een sportief leven in het algemeen duidelijke gezondheidsvoordelen biedt.

 

Ander onderzoek

Er zijn de laatste jaren wel meer studies verschenen over een mogelijk verband tussen contactsporten als voetbal en neurologische afwijkingen. In 2017 ontdekten artsen van de voetbalspelersvakbond FIFPro een link tussen hersenschuddingen en depressie. Duits onderzoek toonde een jaar later aan dat de hersenen van ex-profvoetballers minder grijze stof bevatten dan die van leeftijdsgenoten die geen contactsport hadden beoefend. Nog andere onderzoeken vonden kleine veranderingen in de hersenen na een reeks kopballen, maar die waren van voorbijgaande aard. Lijkschouwingen hebben intussen ook een specifieke vorm van dementie, chronische traumatische encefalopathie (CTE), aan het licht gebracht die opvallend vaak voorkomt bij gewezen contactsporters. Hoewel ondanks al die gegevens nog niet is bewezen dat koppen schadelijk is, zijn er minstens redenen om ongerust te zijn, met name bij kinderen.

 

De hersenen worden steeds belangrijker in de sportgeneeskunde

In de sportgeneeskunde en de sportwereld in het algemeen zien we de laatste jaren een tendens om meer rekening te houden met de kwetsbaarheid van de hersenen in de sport. In 2018 werd in Nederland zelfs een hersenschuddingskliniek voor voetballers geopend.

Vroeger was het woord ‘sportblessure’ synoniem voor een spier-, pees- of gewrichtsletsel. De sportgeneeskunde focuste vooral op wat er onder de nek gebeurde. Vandaag denken we ook aan het hoofd, en al helemaal als gaat het om jonge sporters, wier brein nog in volle ontwikkeling en daardoor extra gevoelig is. Zo worden hersenschuddingen in het voetbal en de jeugdsport in het algemeen nu al wat ernstiger genomen dan tien jaar geleden.

 

Nog veel vragen

Extra onderzoek blijft noodzakelijk, want er blijven nog veel vragen. Is de boosdoener vooral de opeenstapeling van de talloze, lichtere hersenschokken die een brein tijdens het koppen ondergaat gedurende een voetbalcarrière, of moeten we eerder kijken naar de hoofd-hoofd- of hoofd-elleboogbotsingen die zich kunnen voordoen tijdens kopduels, en die zeldzamer maar veel impactvoller zijn dan het gewone koppen tegen een bal? Of is het de combinatie van talrijke lichte en enkele hardere botsingen die dementie kan veroorzaken? En hoe zwaar wegen kleine of grote hersentrauma’s die tijdens de jeugd werden opgelopen?

           

Maatregelen

De studie in de NEJM heeft alvast gevolgen. Zo hebben de Engelse, Schotse en Ierse voetbalbonden nu beslist het koppen te verbieden tijdens trainingen van voetballertjes tot 12 jaar. Bij ons werd enkele jaren geleden ook al een maatregel genomen: het ingooien is afgeschaft voor jonge spelers tot 9 jaar. Het is immers vooral na een inworp dat er in het jeugdvoetbal wordt gekopt.

De vraag is of de voorzorgsmaatregelen in binnen- en buitenland effectief zijn. Voor sommigen gaan ze te ver. Zij vinden dat koppen bij het voetbal hoort en dat daar nu eenmaal risico’s aan verbonden zijn. Anderen oordelen dan weer dat de huidige maatregelen niet ver genoeg gaan en wijzen erop dat je met de hersenen nooit voorzichtig genoeg kunt zijn. De vereniging voor Sport- en Keuringsartsen (SKA) en haar koepelorganisatie ‘Gezond Sporten Vlaanderen’ zitten in het tweede kamp.

  • MAATREGEL 1: Verbied koppen onder 14 jaar

SKA en Gezond Sporten Vlaanderen pleiten ervoor het koppen tijdens wedstrijden te verbieden voor alle jeugdvoetballers tot 14 jaar. Wij hebben dus een ander advies dan wat aan de andere kant van het Kanaal is beslist.

De leeftijdsgrens van 14 jaar is niet uit de lucht gegrepen. Een belangrijk aspect bij het koppen is namelijk de ontwikkeling van de schouder- en nekspieren die ervoor zorgen dat het hoofd en de hersenen tijdens het koppen niet heen en weer slingeren maar stabiel blijven. Een kinderhoofd is groter en zwaarder in verhouding tot het hele lichaam dan het hoofd van een volwassene. Met het opgroeien verbetert die verhouding. Vanaf de puberteit zien we, met name bij jongens, een snelle uitbreiding en versteviging van de spiervezels.

  • MAATREGEL 2: Oefen de sprongtechniek

Ook belangrijk is de sprongtechniek. Hoe beter jongeren die techniek beheersen, hoe lager het risico dat ze tijdens kopduels met de hoofden tegen elkaar botsen. Voetballers moeten wat ons betreft hun kop- en springtechniek vanaf de jongste leeftijdscategorieën oefenen, niet tijdens wedstrijden maar op training, onder gecontroleerde omstandigheden en met lichtere of zachtere ballen, zodat ze rond hun 14de klaar en sterk genoeg zijn om ook tijdens wedstrijden met normale ballen te kunnen koppen zonder averij op te lopen.

  • MAATREGEL 3: Geen kleinere maar lichtere ballen

Over ballen gesproken; ook daar is nog marge voor verbetering. Het is uiteraard goed dat kinderen met een lichtere bal voetballen, maar het is niet logisch dat die bal vaak ook kleiner is. Hoe kleiner de bal, hoe kleiner het oppervlak waarover de impact van contact met het hoofd wordt verspreid. Kinderen zouden dus met een even grote maar lichtere bal moeten voetballen. Dat geldt ook als ze niet meer zouden koppen, want een bal kan ook per ongeluk in het gezicht of tegen een hoofd belanden.

  • MAATREGEL 4: Beteugel de blinde roekeloosheid van kopbalduels

Nog een andere stap die de nationale en internationale voetbalinstanties kunnen zetten, is hun scheidsrechters aanmanen veel strenger op te treden tegen kopbalduels waarbij voetbalhoofden tegen elkaar, een elleboog of een schouder knallen. De blinde roekeloosheid waarmee dat vaak gepaard gaat, moet systematisch worden benoemd en bestraft, net zoals dat bij al te driest uitgevoerde tackles gebeurt (of zou moeten gebeuren). We gruwen allemaal van de aanblik van een open scheenbeenbreuk, maar verborgen hersenschade lijkt ons minder te deren.

Ook trainers en commentatoren moeten al te heftige kopbalduels categorisch afkeuren. Tot nu toe worden ernstige hoofdblessures als gevolg van agressieve kopbalduels nog vaak weggezet als ‘collateral damage’: spijtige maar onopzettelijke incidenten die ‘nu eenmaal bij het voetbal horen’.

Het springtraject in de richting van een vallende bal moet zo verticaal mogelijk zijn en de ellebogen moeten daarbij maximaal onder de schouders worden gehouden. Nu wordt het heel normaal gevonden dat voetballers zichzelf diagonaal en met zwaaiende inzet van al hun ledematen richting bal katapulteren. Dat verhoogt uiteraard het risico op gevaarlijke botsingen en letsels, niet alleen van het hoofd maar ook van de rug en de nieren. Vaak trachten spelers tijdens het opveren met een hand of elleboog op de schouders van hun opponent te leunen. Ook op die manier treffen ze vaak, gewild of ongewild, het hoofd. Het is duidelijk dat voetballers zich dringend moeten leren intomen op dat gebied. De scheidsrechters horen daar streng op toe te zien.

  • MAATREGEL 5: Mogelijke hersenschudding? Niet meer spelen!

De redenering dat hersenletsels een risico als een ander zijn in het voetbal, loopt mank. De hersenen zijn veruit ons belangrijkste orgaan en vormen de zetel van leven en dood. Gewrichten, botten en zelfs het hart kunnen na een malheur nog vaak gered of hersteld worden, maar als ons brein averij oploopt, dan heeft dat in veel gevallen levenslang gevolgen, ook lang na de sportcarrière dus. De Schotse studie en de maatregelen van de Britse voetbalbonden herinneren ons daaraan.

Gelukkig is er intussen al iets meer aandacht voor hersenschuddingen. Zo beseffen steeds meer trainers en verzorgers dat het levensgevaarlijk is om een speler met een mogelijke hersenschudding opnieuw het veld op te sturen. Toch zien we het nog te vaak gebeuren dat voetballers na een zware hoofdbotsing toch weer het veld op mogen. Kinderen zijn extra gevoelig voor hersenschuddingen.

 

Hersenschudding in de sport 

Bij een hersenschudding worden je hersenen letterlijk geschud. Het brein ‘drijft’ in hersenvocht en door de wet van de traagheid botsen ze eerst tegen de binnenwand van de schedel aan de kant van de klap. Meteen daarna smakken ze tegen de overkant. De eerste smak is de ‘coup’ en de tweede de ‘contrecoup’. Dat verklaart waarom sporters na een slag of botsing soms (ook) pijn hebben aan de andere kant dan die van de impact.

Als een bewegend voorwerp in contact komt met een min of meer stabiel hoofd — een voetbal of hockeybal die tegen het hoofd van een speler vliegt bijvoorbeeld — dan zien we vooral coupletsels. Als het hoofd zelf tegen een stilstaand object ‘vliegt’ — een voetballer die tegen de reclameborden glijdt of een wielrenner die op het asfalt belandt — dan komen vaker contrecoupletsels voor. Dikwijls is het een combinatie van beide.

 

Hoe herken je een hersenschudding?

Is een sporter na een val of botsing misselijk, suf, duizelig, verward of overgevoelig voor licht, dan heeft hij of zij misschien een hersenschudding. Stop dan meteen. Loopt de sporter tijdens dezelfde sportsessie een tweede hersenschudding zou op, dan kan dat levensgevaarlijk zijn! Als een sporter na een hard contact het bewustzijn verliest, hoe kortstondig ook, dan moet er altijd een controle door een arts plaatsvinden. De eerste 24 uur moet de patiënt goed in de gaten houden en ’s nachts om de 3 uur wakker worden gemaakt, om te checken of alles in orde is. Soms duiken de symptomen namelijk pas uren later op. Mogelijk is er dan sprake van een langzame hersenbloeding.

Vind een expert

  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Charlotte De Jonckheere

    Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Jempi Wilssens

  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Willy Coosemans

  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Sportarts

    Joris De Win

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Sportarts

    Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Windy Lycke

  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Ann Gillis

  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Arts specialist in opleiding

    Simon Horckmans

  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Urgentie- en sportarts

    Sander Bomans

    Sportarts
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager blessurepreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Huisarts

    Luc De Pelecijn

    Huisarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Lander Dewitte

    Huisarts, Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Peter Plessers

  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Schiltz

  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Anesthesist

    Frederic Brillouet

  • Sjors Pietermans

    Sjors Pietermans

    Huisarts, Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Cedric Arijs
    Psycholoog, Sportpsycholoog

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jitse Maes

    Jitse Maes

    Huisarts, Sportarts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Frédéric Van Burm

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Dominique Devriese

    Dominique Devriese

    Kinesitherapeut, Osteopaat
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts, Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Osteopaat

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Ruth Vanderheyden

    Ruth Vanderheyden

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Carl De Crée

  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Neurochirurg

    Bart Depreitere

  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • John Roosen

    Cardioloog
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • michel herssens

    Cardioloog
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • An Konings

    Sportarts
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Bastiaan Verstraete

    Huisarts, Sportarts
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Huisarts, Sportarts

    Sergei Barsegian

    Sportarts
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Wouter Peters

    Huisarts, Sportarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Wouter Eraly

    Sportarts, Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Osteopaat

    Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Vincent Metsers

    Sportarts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Luus Tormans

    Podoloog
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Katja Van Oostveldt
    Sportarts

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Bruno D'Hulster

  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Sportpsycholoog

    Inez Swinnen

    Sportpsycholoog
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Luk Buyse
    Huisarts, Sportarts

    Luk Buyse

    Huisarts, Sportarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • jana stevens

    Podoloog
  • Trees Dooms

  • Ine Schops

    Podoloog
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Sara Kempeneers

    Podoloog
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Voorzitter

    De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Erik Van Lierde

  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • BVBA Samcon

  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Lize Vaes

    Lize Vaes

    Huisarts, Sportarts
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Johan Roeykens

  • Karel Pardaens

  • Charlotte Hoeman

    Diëtist
  • Reinout Van Schuylenbergh

    Reinout Van Schuylenbergh

    Bewegingswetenschapper, Trainer
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts

Gerelateerde items

Beleid
Corona en kinderen.png

Laat kinderen zoveel mogelijk normaal sporten

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Nieuws Gezond Sporten Beleid Sportgeneeskunde Gezond Sporten
Blessurepreventie
enkelverzwikking

Veel voorkomende sportblessures: een enkeldistorsie

Sporter Artikel Factsheet Video Blessurepreventie Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
brace of tape .png

Sporten met een brace of een tape?

Sporter Artikel Blessurepreventie Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
Weerstandsband.png

Weerstandsbanden: waarvoor dienen ze?

Sporter Artikel Blessurepreventie Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Sluiten