Beweging als medicijn – de juiste strategie of net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Beweging als medicijn – de juiste strategie of net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Cedric Arijs is klinisch psycholoog (Universiteit Gent) en sport- en bewegingspsycholoog (University of Thessaly (GR) & University of Leipzig (D). Hij werkt samen met sporters, coaches, sportouders en medische staf uit allerlei sporten uit binnen- en buitenland met het oog op prestatieverbetering, algemeen welzijn en persoonlijke ontwikkeling. Hij is ook vaste docent bij de Vlaamse Trainersschool. Als klinisch psycholoog gebruikt hij principes uit de prestatie- en gezondheidspsychologie om mensen veerkrachtig te maken in onze veeleisende maatschappij. Voor meer info zie www.cedricarijs.com.
Sporter Blog Sportpsychologie

'Sporten als medicijn' is een thema van Gezond Sporten dat ons nauw aan het hart ligt. Het idee wordt door velen gebruikt om mensen aan het bewegen te krijgen en beweging te promoten als zowel primair als secundair preventiemiddel voor allerlei ziekten. Maar is dit wel de ideale slogan zoals we altijd dachten? Sportpyscholoog Cedric beantwoordt deze vraag vanuit het psychologisch perspectief.

Mensen aan het bewegen krijgen en houden. Met alle kennis en inzichten uit de bewegingswetenschappen zouden we met zijn allen uit onze zetel moeten springen en fysieke activiteit een essentieel onderdeel van onze dag maken. Mensen weten het allemaal wel, maar handelen niet volgens die kennis. Misschien moeten we erkennen dat de gezondheidswetenschappen een marketingprobleem hebben en dat onze boodschappen niet zo sterk aanspreken als de visuele reclamepanelen met royaal grote hamburgers of sprankelende suikerrijke drankjes. Eén trend ter promotie van fysiek activiteit lijkt echter wel wat tractie te hebben in recente jaren: bewegen als medicijn. Hoewel ik normaal elk succes graag toejuich, ervaar ik toch telkens een wrang gevoel bij deze associatie. Is dit de juiste strategie of creëren we net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Gelanceerd in 2007 als een non-profit initiatief vanuit The American College of Sports Medicine en The American Medical Association gingen intussen al meer dan 40 landen actief aan de slag met het idee van Exercise is Medicine (EIM). België inclusief. Het thema ‘sporten als medicijn’ is immers ook op de website van Gezond Sporten te vinden. De filosofie argumenteert dat beweging, net als een medicijn, dient voorgeschreven te worden aangepast aan de individuele patiënt en zijn toestand. Zoals dat hoort bij medicijnen moeten we ook spreken van een specifieke dosis en modaliteit (o.a. intensiteit, frequentie, duur, …). Een andere parallel is dat vanuit het idee van ‘good and safe practice’ men redeneert dat ook voor beweging geldt dat ‘te weinig’ geen effect oplevert en ‘te veel’ net schadelijke effecten kan hebben.

Ik wil er hier geen twijfel over laten bestaan dat bewegen gezond en functioneel is. Zowel als preventietool en als herstelmiddel. Zowel voor lichamelijke als geestelijke aandoeningen. En dat beweging bijdraagt aan het afremmen van veroudering. Wat een wonderpil! Een duidelijke winst die voor het grijpen ligt als meer mensen het zouden doen. Logischerwijze willen we het dan ook gaan voorschrijven vanuit onze expertenrol! 

Maar heeft het voorschrijven en de associatie met medicijnen alleen maar voordelen? Hoewel het een mooie slogan is vanuit de medische wereld, wil ik even stilstaan bij de mogelijke nadelen van het idee van ‘beweging als medicijn’ vanuit een psychologisch oogpunt.

    • Een medicijn nemen we nooit voor ons plezier, maar omdat het moet voor onze gezondheid. In de bewegingspsychologie streven we er echter net naar om voorbij te gaan aan het ‘moeten bewegen’ of bewegen in functie van gewichtsverlies en andere zuiver meetbare gezondheidsindicatoren. We lopen anders immers het risico dat mensen de informatieve bewegingsdriehoek louter zullen gebruiken als ‘target’.
    • Een medicijn wordt voorgeschreven. Hierdoor beknotten we de intrinsieke motivatie en autonomie van mensen en valt beweging onder de noemer van extrinsieke motivatie en controlerend gedrag van buitenaf. Extrinsieke motivatie kan helpen bij initiatie van gedrag, maar heeft een slechte prognose voor het volhouden ervan. Iets die bij het louter voorschrijven niet in rekening wordt genomen. Al zeker wanneer we rekening houden met het volgende punt… 
    • Een medicijn nemen we maar zolang het nodig is en vaak zelf minder lang dan voorgeschreven (als we kijken naar de cijfers rond therapietrouw). Als de handeling van een pil slikken al zoveel weerstand opwekt, is het niet gek te bedenken dat alle handelingen die komen kijken bij een engagement tot fysieke activiteit (tijd vrijmaken in de agenda, omkleden, opwarmen, de eigenlijke activiteit, stretchen, douchen, …) de weerstand alleen maar verhogen. Hierdoor verhoogt het risico dat mensen afhaken van zodra het niet meer moet of wanneer ze merken dat beweging niet het gewenste effect heeft. Want… 
    • Van een medicijn verwachten we dat het werkt. Beweging is geen magische pil. Wat als het niet (snel genoeg) de gewenste effecten heeft? We mogen niet vergeten dat voor ongetrainde personen lichte inspanning als onaangenaam kan aanvoelen (veranderende ademhaling, zweten, stramme spieren, …). Of wat als de persoon zich blesseert? Dan zal men niet snel geneigd zijn beweging opnieuw een kans te geven. Vage richtlijnen als ‘niet te veel doen’ of ‘luisteren naar je lichaam’ zullen niet helpen. Mijn lichaam zegt immers ’s avonds ook dat ik best comfortabel in mijn zetel lig.
    • En wat als het niet werkt? Dan lopen we het risico van schuldinductie bij de persoon. De verantwoordelijkheid ligt immers bij het individu om het voorschrift correct op te volgen. Of een persoon een voorschrift tot beweging goed kan opvolgen hangt echter af van veel verschillende factoren waaronder fysieke geletterdheid, sociaal economische status, enzovoort. Sommige kritische studies geven zelfs aan dat beweging als medicijn de ongelijkheid in bewegingsmogelijkheden hierdoor nog groter kan maken. 

Samengevat wil ik hier vooral de te nauwe, instrumentele focus vanuit een louter medisch oogpunt hekelen: beweging als medicijn is een middel tot een doel (betere gezondheid). Deze focus staat echter niet stil bij de intrinsieke waarde die beweging, fysieke activiteit of sport kan hebben. Gezondheid is en mag niet het enige doel zijn! Integendeel, in plaats van gezondheid als einddoel voor te stellen zou gezondheid op zijn beurt slechts een middel moeten zijn tot het doel van een waardevol en aangenamer leven. Vanuit dit oogpunt kan bewegen immers ook bijdragen tot een sociaal leven, ontspanning, zelfontplooiing, connectie met de natuur, enzovoort.

De adviezen om deze ruimere, achterliggende doelstelling te bereiken zouden er heel anders uitzien dan louter een beschrijving van dosis en modaliteit van beweging. In plaats van enkel te behalen standaarden voor te schrijven, is het waardevoller het gesprek aan te gaan en op zoek te gaan naar autonome redenen van het individu waarom beweging of een andere relatie met het lichaam waardevol kan zijn. Enkel zo kan men exploratie en verandering van binnenuit stimuleren. Een zelfgekozen tempo en intensiteit verhoogt de kans op een aangename ervaring en zo de weg naar herhaling en blijvende gedragsverandering. 

Ten slotte kunnen we voorlopig dromen van een moment dat beweging helemaal geen ‘medicijn’ meer hoeft te zijn, maar gewoon een normaal onderdeel van onze cultuur. Zowel mensen in armere landen waar men vaak genoodzaakt is om zich zonder gemotoriseerde voertuigen te verplaatsen, als inwoners van de rijkere Scandinavische landen die vaker in contact met de natuur leven, zeggen bij thuiskomst niet “Dat was een geweldige workout”. Neen, ze bekijken het als een normaal onderdeel van hun dag.

Referenties

Vind een expert

  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Justine Stevens

  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • jana stevens

    Podoloog
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Johan Roeykens

  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Voorzitter

    De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Katja Van Oostveldt

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Charlotte Hoeman

    Diëtist
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Windy Lycke

  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sergei Barsegian

    Sportarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Simon Horckmans

  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frederic Brillouet

  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • michel herssens

    Cardioloog
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Luc De Pelecijn

  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Jempi Wilssens

  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Cedric Arijs

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Luk Buyse

    Sportarts
  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Marc Schiltz

  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Sander Bomans

  • BVBA Samcon

  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Bart Depreitere

  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Ann Gillis

  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Carl De Crée

  • Johan Docx

    Sportarts
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Inez Swinnen

    Sportpsycholoog
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Joris De Win

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Erik Van Lierde

  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Karel Pardaens

  • Willy Coosemans

  • Peter Plessers

  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Bruno D'Hulster

  • Jan Boon

    Huisarts
  • Julie Zels

  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Roben dedecker

  • An Konings

    Sportarts
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Toon Goossens

    Sportarts

Gerelateerde items

Sportpsychologie
29.png

Gedeeld leiderschap in de sport: Waarom en hoe het kan werken

Sportprofessional Artikel Sportpsychologie
Sportpsychologie
Resilience.jpg

Resilience ontwikkelen binnen de dagelijkse sportcontext

Sportprofessional Artikel Sportpsychologie
Sportpsychologie
Zijn we wel geëvolueerd om te bewegen?

Zijn we wel geëvolueerd om te bewegen?

Sporter Blog Sportpsychologie
Sportpsychologie
Perfectionisme in de sport

Perfectionisme in de sport

Sportprofessional Artikel Sportpsychologie
Sluiten