Beweging als medicijn – de juiste strategie of net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Beweging als medicijn – de juiste strategie of net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Cedric Arijs is klinisch psycholoog (Universiteit Gent) en sport- en bewegingspsycholoog (University of Thessaly (GR) & University of Leipzig (D). Hij werkt samen met sporters, coaches, sportouders en medische staf uit allerlei sporten uit binnen- en buitenland met het oog op prestatieverbetering, algemeen welzijn en persoonlijke ontwikkeling. Hij is ook vaste docent bij de Vlaamse Trainersschool. Als klinisch psycholoog gebruikt hij principes uit de prestatie- en gezondheidspsychologie om mensen veerkrachtig te maken in onze veeleisende maatschappij. Voor meer info zie www.cedricarijs.com.
Sporter Blog Sportpsychologie

'Sporten als medicijn' is een thema van Gezond Sporten dat ons nauw aan het hart ligt. Het idee wordt door velen gebruikt om mensen aan het bewegen te krijgen en beweging te promoten als zowel primair als secundair preventiemiddel voor allerlei ziekten. Maar is dit wel de ideale slogan zoals we altijd dachten? Sportpyscholoog Cedric beantwoordt deze vraag vanuit het psychologisch perspectief.

Mensen aan het bewegen krijgen en houden. Met alle kennis en inzichten uit de bewegingswetenschappen zouden we met zijn allen uit onze zetel moeten springen en fysieke activiteit een essentieel onderdeel van onze dag maken. Mensen weten het allemaal wel, maar handelen niet volgens die kennis. Misschien moeten we erkennen dat de gezondheidswetenschappen een marketingprobleem hebben en dat onze boodschappen niet zo sterk aanspreken als de visuele reclamepanelen met royaal grote hamburgers of sprankelende suikerrijke drankjes. Eén trend ter promotie van fysiek activiteit lijkt echter wel wat tractie te hebben in recente jaren: bewegen als medicijn. Hoewel ik normaal elk succes graag toejuich, ervaar ik toch telkens een wrang gevoel bij deze associatie. Is dit de juiste strategie of creëren we net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Gelanceerd in 2007 als een non-profit initiatief vanuit The American College of Sports Medicine en The American Medical Association gingen intussen al meer dan 40 landen actief aan de slag met het idee van Exercise is Medicine (EIM). België inclusief. Het thema ‘sporten als medicijn’ is immers ook op de website van Gezond Sporten te vinden. De filosofie argumenteert dat beweging, net als een medicijn, dient voorgeschreven te worden aangepast aan de individuele patiënt en zijn toestand. Zoals dat hoort bij medicijnen moeten we ook spreken van een specifieke dosis en modaliteit (o.a. intensiteit, frequentie, duur, …). Een andere parallel is dat vanuit het idee van ‘good and safe practice’ men redeneert dat ook voor beweging geldt dat ‘te weinig’ geen effect oplevert en ‘te veel’ net schadelijke effecten kan hebben.

Ik wil er hier geen twijfel over laten bestaan dat bewegen gezond en functioneel is. Zowel als preventietool en als herstelmiddel. Zowel voor lichamelijke als geestelijke aandoeningen. En dat beweging bijdraagt aan het afremmen van veroudering. Wat een wonderpil! Een duidelijke winst die voor het grijpen ligt als meer mensen het zouden doen. Logischerwijze willen we het dan ook gaan voorschrijven vanuit onze expertenrol! 

Maar heeft het voorschrijven en de associatie met medicijnen alleen maar voordelen? Hoewel het een mooie slogan is vanuit de medische wereld, wil ik even stilstaan bij de mogelijke nadelen van het idee van ‘beweging als medicijn’ vanuit een psychologisch oogpunt.

    • Een medicijn nemen we nooit voor ons plezier, maar omdat het moet voor onze gezondheid. In de bewegingspsychologie streven we er echter net naar om voorbij te gaan aan het ‘moeten bewegen’ of bewegen in functie van gewichtsverlies en andere zuiver meetbare gezondheidsindicatoren. We lopen anders immers het risico dat mensen de informatieve bewegingsdriehoek louter zullen gebruiken als ‘target’.
    • Een medicijn wordt voorgeschreven. Hierdoor beknotten we de intrinsieke motivatie en autonomie van mensen en valt beweging onder de noemer van extrinsieke motivatie en controlerend gedrag van buitenaf. Extrinsieke motivatie kan helpen bij initiatie van gedrag, maar heeft een slechte prognose voor het volhouden ervan. Iets die bij het louter voorschrijven niet in rekening wordt genomen. Al zeker wanneer we rekening houden met het volgende punt… 
    • Een medicijn nemen we maar zolang het nodig is en vaak zelf minder lang dan voorgeschreven (als we kijken naar de cijfers rond therapietrouw). Als de handeling van een pil slikken al zoveel weerstand opwekt, is het niet gek te bedenken dat alle handelingen die komen kijken bij een engagement tot fysieke activiteit (tijd vrijmaken in de agenda, omkleden, opwarmen, de eigenlijke activiteit, stretchen, douchen, …) de weerstand alleen maar verhogen. Hierdoor verhoogt het risico dat mensen afhaken van zodra het niet meer moet of wanneer ze merken dat beweging niet het gewenste effect heeft. Want… 
    • Van een medicijn verwachten we dat het werkt. Beweging is geen magische pil. Wat als het niet (snel genoeg) de gewenste effecten heeft? We mogen niet vergeten dat voor ongetrainde personen lichte inspanning als onaangenaam kan aanvoelen (veranderende ademhaling, zweten, stramme spieren, …). Of wat als de persoon zich blesseert? Dan zal men niet snel geneigd zijn beweging opnieuw een kans te geven. Vage richtlijnen als ‘niet te veel doen’ of ‘luisteren naar je lichaam’ zullen niet helpen. Mijn lichaam zegt immers ’s avonds ook dat ik best comfortabel in mijn zetel lig.
    • En wat als het niet werkt? Dan lopen we het risico van schuldinductie bij de persoon. De verantwoordelijkheid ligt immers bij het individu om het voorschrift correct op te volgen. Of een persoon een voorschrift tot beweging goed kan opvolgen hangt echter af van veel verschillende factoren waaronder fysieke geletterdheid, sociaal economische status, enzovoort. Sommige kritische studies geven zelfs aan dat beweging als medicijn de ongelijkheid in bewegingsmogelijkheden hierdoor nog groter kan maken. 

Samengevat wil ik hier vooral de te nauwe, instrumentele focus vanuit een louter medisch oogpunt hekelen: beweging als medicijn is een middel tot een doel (betere gezondheid). Deze focus staat echter niet stil bij de intrinsieke waarde die beweging, fysieke activiteit of sport kan hebben. Gezondheid is en mag niet het enige doel zijn! Integendeel, in plaats van gezondheid als einddoel voor te stellen zou gezondheid op zijn beurt slechts een middel moeten zijn tot het doel van een waardevol en aangenamer leven. Vanuit dit oogpunt kan bewegen immers ook bijdragen tot een sociaal leven, ontspanning, zelfontplooiing, connectie met de natuur, enzovoort.

De adviezen om deze ruimere, achterliggende doelstelling te bereiken zouden er heel anders uitzien dan louter een beschrijving van dosis en modaliteit van beweging. In plaats van enkel te behalen standaarden voor te schrijven, is het waardevoller het gesprek aan te gaan en op zoek te gaan naar autonome redenen van het individu waarom beweging of een andere relatie met het lichaam waardevol kan zijn. Enkel zo kan men exploratie en verandering van binnenuit stimuleren. Een zelfgekozen tempo en intensiteit verhoogt de kans op een aangename ervaring en zo de weg naar herhaling en blijvende gedragsverandering. 

Ten slotte kunnen we voorlopig dromen van een moment dat beweging helemaal geen ‘medicijn’ meer hoeft te zijn, maar gewoon een normaal onderdeel van onze cultuur. Zowel mensen in armere landen waar men vaak genoodzaakt is om zich zonder gemotoriseerde voertuigen te verplaatsen, als inwoners van de rijkere Scandinavische landen die vaker in contact met de natuur leven, zeggen bij thuiskomst niet “Dat was een geweldige workout”. Neen, ze bekijken het als een normaal onderdeel van hun dag.

Referenties

Vind een expert

  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Erik Van Lierde

  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Filip Noe

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Mitch Malavolta

    Huisarts, Sportarts
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Angelique Veracx

    Angelique Veracx

    Osteopaat
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Wouter Eraly

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Johan Roeykens

  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Raf Coremans

    Huisarts, Sportarts
  • Inge Bru

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Sara Kempeneers

    Podoloog
  • Leonie Geukens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • An Konings

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Charlotte De Jonckheere

    Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Michel Herssens

    Cardioloog
  • Cedric Arijs
    Psycholoog, Sportpsycholoog

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Lander Dewitte

    Huisarts, Sportarts
  • Sportarts

    Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Voorzitter

    Inge De Ridder

    Sportdiëtist
  • Vincent Metsers

    Huisarts, Sportarts
  • Marianne Cuyvers

    Sportdiëtist
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Reinout Van Schuylenbergh

    Reinout Van Schuylenbergh

    Bewegingswetenschapper, Trainer
  • Denis Jaeken

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Tina Lambrechts

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Annick Viaene

    Annick Viaene

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Frédéric Van Burm

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Luus Tormans

    Podoloog
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Dorien Meeusen

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Luk Buyse
    Huisarts, Sportarts

    Luk Buyse

    Huisarts, Sportarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Willy Coosemans

  • Peter Plessers

  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Gezond en Ethisch Sporten

  • Koen Scheerlinck
    Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Annelies Van Erck

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Katja Van Oostveldt
    Sportarts

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Dominique Devriese

    Dominique Devriese

    Kinesitherapeut, Osteopaat
  • Karel Pardaens

  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Carl De Crée

    Sportarts, Endocrinoloog, Bewegingswetenschapper, Trainer, Andere
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Gert Droessaert

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Jan Van Meirhaeghe

    Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Leysen Joppe

    Leysen Joppe

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Peter Wieme

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Jempi Wilssens

  • Willy De Taellenaere

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • BVBA Samcon

  • Jan Leire

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Eva De Mulder

    Podoloog
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts, Gynaecoloog
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Werner Vleugels

    Huisarts, Sportarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Hamza Laamarti

    Diëtist
  • Bastiaan Verstraete

    Huisarts, Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Sjors Pietermans

    Sjors Pietermans

    Huisarts, Sportarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Sofie Decamps

    Sportarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Joris Callens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Bruno Vanhecke
    Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Ruth Vanderheyden

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Roel Jacobs

    Roel Jacobs

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Tom Smolders

    Huisarts
  • Sportarts

    Joris De Win

    Sportarts
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Dr Colmonts Wilfried BV

    Wilfried Colmonts

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Karl Brack

    Gynaecoloog
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Maaike Polspoel

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Ingrid Deweert

    Sportarts

Gerelateerde items

Beleid
Grensoverschrijdend gedrag

Grensoverschrijdend gedrag in de sportclub: wat kan jij doen en bij wie kan je terecht?

Sporter Blog Ethiek Gezond Sporten Beleid Gezond Sporten
Sportgeneeskunde
Doping

Cardiovasculaire risico's van prestatie bevorderende middelen en dopinggebruik

Sporter Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Sportpsychologie
Gelukkig sporten is gezond sporten.png

Gelukkig sporten is ook gezond sporten

Sporter Blog Sportpsychologie
Sportpsychologie
Prestatiedruk

Overmatige prestatiedruk: waar komt het vandaan en hoe pak je het aan?

Sporter Blog Sportpsychologie
Sluiten