Beweging als medicijn – de juiste strategie of net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Beweging als medicijn – de juiste strategie of net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Cedric Arijs is klinisch psycholoog (Universiteit Gent) en sport- en bewegingspsycholoog (University of Thessaly (GR) & University of Leipzig (D). Hij werkt samen met sporters, coaches, sportouders en medische staf uit allerlei sporten uit binnen- en buitenland met het oog op prestatieverbetering, algemeen welzijn en persoonlijke ontwikkeling. Hij is ook vaste docent bij de Vlaamse Trainersschool. Als klinisch psycholoog gebruikt hij principes uit de prestatie- en gezondheidspsychologie om mensen veerkrachtig te maken in onze veeleisende maatschappij. Voor meer info zie www.cedricarijs.com.
Sporter Blog Sportpsychologie

'Sporten als medicijn' is een thema van Gezond Sporten dat ons nauw aan het hart ligt. Het idee wordt door velen gebruikt om mensen aan het bewegen te krijgen en beweging te promoten als zowel primair als secundair preventiemiddel voor allerlei ziekten. Maar is dit wel de ideale slogan zoals we altijd dachten? Sportpyscholoog Cedric beantwoordt deze vraag vanuit het psychologisch perspectief.

Mensen aan het bewegen krijgen en houden. Met alle kennis en inzichten uit de bewegingswetenschappen zouden we met zijn allen uit onze zetel moeten springen en fysieke activiteit een essentieel onderdeel van onze dag maken. Mensen weten het allemaal wel, maar handelen niet volgens die kennis. Misschien moeten we erkennen dat de gezondheidswetenschappen een marketingprobleem hebben en dat onze boodschappen niet zo sterk aanspreken als de visuele reclamepanelen met royaal grote hamburgers of sprankelende suikerrijke drankjes. Eén trend ter promotie van fysiek activiteit lijkt echter wel wat tractie te hebben in recente jaren: bewegen als medicijn. Hoewel ik normaal elk succes graag toejuich, ervaar ik toch telkens een wrang gevoel bij deze associatie. Is dit de juiste strategie of creëren we net een valkuil voor blijvende gedragsverandering?

Gelanceerd in 2007 als een non-profit initiatief vanuit The American College of Sports Medicine en The American Medical Association gingen intussen al meer dan 40 landen actief aan de slag met het idee van Exercise is Medicine (EIM). België inclusief. Het thema ‘sporten als medicijn’ is immers ook op de website van Gezond Sporten te vinden. De filosofie argumenteert dat beweging, net als een medicijn, dient voorgeschreven te worden aangepast aan de individuele patiënt en zijn toestand. Zoals dat hoort bij medicijnen moeten we ook spreken van een specifieke dosis en modaliteit (o.a. intensiteit, frequentie, duur, …). Een andere parallel is dat vanuit het idee van ‘good and safe practice’ men redeneert dat ook voor beweging geldt dat ‘te weinig’ geen effect oplevert en ‘te veel’ net schadelijke effecten kan hebben.

Ik wil er hier geen twijfel over laten bestaan dat bewegen gezond en functioneel is. Zowel als preventietool en als herstelmiddel. Zowel voor lichamelijke als geestelijke aandoeningen. En dat beweging bijdraagt aan het afremmen van veroudering. Wat een wonderpil! Een duidelijke winst die voor het grijpen ligt als meer mensen het zouden doen. Logischerwijze willen we het dan ook gaan voorschrijven vanuit onze expertenrol! 

Maar heeft het voorschrijven en de associatie met medicijnen alleen maar voordelen? Hoewel het een mooie slogan is vanuit de medische wereld, wil ik even stilstaan bij de mogelijke nadelen van het idee van ‘beweging als medicijn’ vanuit een psychologisch oogpunt.

    • Een medicijn nemen we nooit voor ons plezier, maar omdat het moet voor onze gezondheid. In de bewegingspsychologie streven we er echter net naar om voorbij te gaan aan het ‘moeten bewegen’ of bewegen in functie van gewichtsverlies en andere zuiver meetbare gezondheidsindicatoren. We lopen anders immers het risico dat mensen de informatieve bewegingsdriehoek louter zullen gebruiken als ‘target’.
    • Een medicijn wordt voorgeschreven. Hierdoor beknotten we de intrinsieke motivatie en autonomie van mensen en valt beweging onder de noemer van extrinsieke motivatie en controlerend gedrag van buitenaf. Extrinsieke motivatie kan helpen bij initiatie van gedrag, maar heeft een slechte prognose voor het volhouden ervan. Iets die bij het louter voorschrijven niet in rekening wordt genomen. Al zeker wanneer we rekening houden met het volgende punt… 
    • Een medicijn nemen we maar zolang het nodig is en vaak zelf minder lang dan voorgeschreven (als we kijken naar de cijfers rond therapietrouw). Als de handeling van een pil slikken al zoveel weerstand opwekt, is het niet gek te bedenken dat alle handelingen die komen kijken bij een engagement tot fysieke activiteit (tijd vrijmaken in de agenda, omkleden, opwarmen, de eigenlijke activiteit, stretchen, douchen, …) de weerstand alleen maar verhogen. Hierdoor verhoogt het risico dat mensen afhaken van zodra het niet meer moet of wanneer ze merken dat beweging niet het gewenste effect heeft. Want… 
    • Van een medicijn verwachten we dat het werkt. Beweging is geen magische pil. Wat als het niet (snel genoeg) de gewenste effecten heeft? We mogen niet vergeten dat voor ongetrainde personen lichte inspanning als onaangenaam kan aanvoelen (veranderende ademhaling, zweten, stramme spieren, …). Of wat als de persoon zich blesseert? Dan zal men niet snel geneigd zijn beweging opnieuw een kans te geven. Vage richtlijnen als ‘niet te veel doen’ of ‘luisteren naar je lichaam’ zullen niet helpen. Mijn lichaam zegt immers ’s avonds ook dat ik best comfortabel in mijn zetel lig.
    • En wat als het niet werkt? Dan lopen we het risico van schuldinductie bij de persoon. De verantwoordelijkheid ligt immers bij het individu om het voorschrift correct op te volgen. Of een persoon een voorschrift tot beweging goed kan opvolgen hangt echter af van veel verschillende factoren waaronder fysieke geletterdheid, sociaal economische status, enzovoort. Sommige kritische studies geven zelfs aan dat beweging als medicijn de ongelijkheid in bewegingsmogelijkheden hierdoor nog groter kan maken. 

Samengevat wil ik hier vooral de te nauwe, instrumentele focus vanuit een louter medisch oogpunt hekelen: beweging als medicijn is een middel tot een doel (betere gezondheid). Deze focus staat echter niet stil bij de intrinsieke waarde die beweging, fysieke activiteit of sport kan hebben. Gezondheid is en mag niet het enige doel zijn! Integendeel, in plaats van gezondheid als einddoel voor te stellen zou gezondheid op zijn beurt slechts een middel moeten zijn tot het doel van een waardevol en aangenamer leven. Vanuit dit oogpunt kan bewegen immers ook bijdragen tot een sociaal leven, ontspanning, zelfontplooiing, connectie met de natuur, enzovoort.

De adviezen om deze ruimere, achterliggende doelstelling te bereiken zouden er heel anders uitzien dan louter een beschrijving van dosis en modaliteit van beweging. In plaats van enkel te behalen standaarden voor te schrijven, is het waardevoller het gesprek aan te gaan en op zoek te gaan naar autonome redenen van het individu waarom beweging of een andere relatie met het lichaam waardevol kan zijn. Enkel zo kan men exploratie en verandering van binnenuit stimuleren. Een zelfgekozen tempo en intensiteit verhoogt de kans op een aangename ervaring en zo de weg naar herhaling en blijvende gedragsverandering. 

Ten slotte kunnen we voorlopig dromen van een moment dat beweging helemaal geen ‘medicijn’ meer hoeft te zijn, maar gewoon een normaal onderdeel van onze cultuur. Zowel mensen in armere landen waar men vaak genoodzaakt is om zich zonder gemotoriseerde voertuigen te verplaatsen, als inwoners van de rijkere Scandinavische landen die vaker in contact met de natuur leven, zeggen bij thuiskomst niet “Dat was een geweldige workout”. Neen, ze bekijken het als een normaal onderdeel van hun dag.

Referenties

Vind een expert

  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • jana stevens

    Podoloog
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Luus Tormans

    Podoloog
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Carl De Crée

  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Frédéric Van Burm

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Huisarts, Sportarts

    Sergei Barsegian

    Sportarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Sportarts

    Joris De Win

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Karel Pardaens

  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Wouter Peters

    Huisarts, Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Arts specialist in opleiding

    Simon Horckmans

  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Jitse Maes

    Jitse Maes

    Huisarts, Sportarts
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Jempi Wilssens

  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Voorzitter

    De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Urgentie- en sportarts

    Sander Bomans

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • An Konings

    Sportarts
  • Sara Kempeneers

    Podoloog
  • Lander Dewitte

    Huisarts, Sportarts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Sportpsycholoog

    Inez Swinnen

    Sportpsycholoog
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Cedric Arijs
    Psycholoog, Sportpsycholoog

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • BVBA Samcon

  • Ine Schops

    Podoloog
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Trees Dooms

  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Erik Van Lierde

  • michel herssens

    Cardioloog
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Luk Buyse
    Huisarts, Sportarts

    Luk Buyse

    Huisarts, Sportarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Reinout Van Schuylenbergh

    Reinout Van Schuylenbergh

    Bewegingswetenschapper, Trainer
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Bastiaan Verstraete

    Huisarts, Sportarts
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager blessurepreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Anesthesist

    Frederic Brillouet

  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Ruth Vanderheyden

    Ruth Vanderheyden

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Sjors Pietermans

    Sjors Pietermans

    Huisarts, Sportarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Ann Gillis

  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Sportarts

    Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Bruno D'Hulster

  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Huisarts

    Luc De Pelecijn

    Huisarts
  • Peter Plessers

  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Vincent Metsers

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Neurochirurg

    Bart Depreitere

  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Willy Coosemans

  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Charlotte De Jonckheere

    Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Osteopaat

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Lize Vaes

    Lize Vaes

    Huisarts, Sportarts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Dominique Devriese

    Dominique Devriese

    Kinesitherapeut, Osteopaat
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Windy Lycke

  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts, Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Wouter Eraly

    Sportarts, Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Johan Roeykens

  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Osteopaat

    Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Charlotte Hoeman

    Diëtist
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Katja Van Oostveldt
    Sportarts

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts

Gerelateerde items

Sportpsychologie
29.png

Gedeeld leiderschap in de sport: Waarom en hoe het kan werken

Sportprofessional Artikel Sportpsychologie
Sportpsychologie
Resilience.jpg

Resilience ontwikkelen binnen de dagelijkse sportcontext

Sportprofessional Artikel Sportpsychologie
Sportpsychologie
Overmatig bewegen & beweegverslaving

Overmatig bewegen & beweegverslaving

Sporter Blog Sportpsychologie
Sportpsychologie
Het brein van de jonge (team-) sporter

Het brein van de jonge (team-) sporter

Sporter Artikel Sportpsychologie
Sluiten