Sportpsychologie
Mentaal welbevinden en de rol van sport en beweging
Sporter Blog Sportpsychologie BlogMentaal welzijn speelt een grote rol in hoe we ons voelen, functioneren en met uitdagingen omgaan, ook binnen de sport. Bewegen en sporten doen meer dan alleen ons lichaam sterker maken: ze helpen ons ook om mentaal in balans te blijven. Door te bewegen voelen we ons vaak energieker, tevredenen en meer verbonden met anderen. Onderzoek bevestigt dit.
Uit een onderzoek van het Trimbos-instituut en het RIVM blijkt dat bewegen op verschillende manieren kan helpen om de mentale gezondheid te versterken en te beschermen.
Volgens het model van Keyes bestaat mentale gezondheid uit twee onderdelen:
- het mentaal welbevinden, dat verder wordt opgedeeld in emotioneel, psychologisch en sociaal welbevinden
- de aan- of afwezigheid van psychische klachten.
Sport en beweging kunnen op elk van deze domeinen een positieve invloed hebben en zo bijdragen aan een betere mentale gezondheid.
Hieronder bekijken we per domein hoe sport en beweging bijdragen aan mentaal welbevinden.
Emotioneel welbevinden
| Dit gaat over het ervaren van positieve gevoelens, de afwezigheid van negatieve gevoelens en levenstevredenheid. |
Bewegen zorgt vaak voor positieve gevoelens zoals plezier, voldoening en ontspanning. Wie plezier beleeft aan sport, vergroot de kans op een beter mentaal welzijn. Onderzoek toont daarnaast aan dat plezier één van de belangrijkste redenen is waarom mensen blijven sporten. Dat maakt het gemakkelijker om bewegen vol te houden, wat opnieuw positieve effecten heeft op je mentaal welzijn.
Tijdens en na het sporten maakt het lichaam endorfine en serotonine aan, stoffen die zorgen voor een gevoel van rust en geluk. Regelmatig bewegen helpt om spanning en piekergedachten te verminderen.
Daarnaast ervaren mensen die vaak bewegen meer energie en minder vermoeidheid. Ze vallen meestal sneller in slaap en slapen langer en dieper. En dat is belangrijk: slaap speelt een grote rol in onze mentale gezondheid. Langdurige slapeloosheid kan op lange termijn zelfs bijdragen aan het ontstaan van psychische klachten, zoals psychose.
Psychologisch welbevinden
| Dit gaat over de mate van jezelf kunnen ontwikkelen, persoonlijke groei en positieve relaties met anderen. |
Door te sporten leren we nieuwe vaardigheden. Dit geeft een gevoel van controle en versterkt het vertrouwen in wat je kan op vlak van deze specifieke vaardigheden. Ook het vertrouwen in het eigen lichaam groeit, wat weer positief bijdraagt aan het algemene zelfvertrouwen.
Niet elke vorm van bewegen leidt automatisch tot meer zelfvertrouwen. Bij het starten van een nieuwe sport bijvoorbeeld, wanneer de vaardigheden nog niet beheerst zijn. Op dat moment kan je je nog onzeker voelen, zeker wanneer het bewegen lastig vol te houden is. In zo’n situaties kan het juist het tegenovergestelde effect hebben. In die fase is goede begeleiding en realistische verwachtingen extra belangrijk. Zo voorkom je dat negatieve ervaringen het vertrouwen juist ondermijnen.
Sociaal welbevinden
| Dit gaat over verbondenheid met anderen en goed functioneren binnen de samenleving. |
Sport brengt mensen samen. In teamverband of tijdens groepslessen leer je samenwerken, communiceren en rekening houden met elkaar. Bewegen biedt ook kansen om nieuwe contacten te leggen, vriendschappen op te bouwen, elkaar te ondersteunen en je sociale vaardigheden te versterken. Zo draagt sport bij aan een gevoel van verbondenheid, een belangrijke bouwsteen van mentaal welzijn.
Psychische klachten
Sport kan ook helpen om psychische klachten te verminderen of te voorkomen.
Zo helpt het om stress te verminderen. Tijdens het bewegen daalt de aanmaak van het stresshormoon, coritsol, wat helpt om de stressreactie te dempen. Hierdoor herstelt het lichaam sneller van een stressvolle situatie én kan je in de toekomst beter reageren op nieuwe stressprikkels. Bewegen vermindert hierdoor de kans op gevolgen van chronische stress en op burn-out klachten.
Matig intensief bewegen, zoals wandelen, fietsen of rustig zwemmen, is het meest effectief om stress te verminderen. Te intensieve inspanning kan juist een extra stressreactie opwekken.
Bewegen verlaagt het risico op verschillende psychische aandoeningen, zoals depressie, angststoornissen, burn-outklachten, en zelfs cognitieve achteruitgang zoals dementie, bipolaire stoornissen en psychose. Uit onderzoek blijkt dat bewegen de symptomen van depressie en angst merkbaar kan verminderen, zowel bij kinderen en jongeren als volwassenen en ouderen.
| Voor mensen die al psychische klachten ervaren, kan bewegen helpen om de mentale gezondheid te verbeteren. Dit kan leiden tot verbetering van het zelfbeeld, zelfvertrouwen en gevoel van verbondenheid met anderen. |
Sport en bewegen: goed voor de mentale gezondheid
Zoals hierboven beschreven dragen sport en bewegen op verschillende manieren bij aan een betere mentale gezondheid. Wie zich mentaal goed voelt, staat positiever in het leven, functioneert beter, kan makkelijker met tegenslagen omgaan en voelt zich meer verbonden met zijn omgeving. Mentaal welzijn hangt bovendien nauw samen met lichamelijke gezondheid. Mensen met een goed mentaal welzijn hebben gemiddeld een 15 tot 20 jaar hogere levensverwachting, onder andere omdat ze sneller herstellen van ziektes.
Toch zien we dat mensen die zich mentaal minder goed voelen over het algemeen ook minder vaak sporten of bewegen in vergelijking met mensen die zich mentaal beter voelen. Dat werkt vaak in twee richtingen: je voelt je slecht en daarom heb je minder energie of zin om te sporten. Of je sport weinig en daardoor voel je je mentaal minder goed. Mentale ongezondheid hangt dus samen met een lagere sport- en beweegdeelname.
Bij het opstellen van beleid is het dan ook van belang om rekening te houden met mentale ongezondheid als (extra) belemmerende factor om deel te nemen. Daarbij kan het helpen om een aantal veelgenoemde belemmeringen van mensen die zich mentaal ongezond voelen in acht te nemen: weinig energie, veel stress, gebrek aan motivatie, gebrek aan zelfvertrouwen en gebrek aan steun van anderen.
Het loont dus om sport en beweging bewust in te zetten als onderdeel van mentaal welzijn, niet alleen voor prestaties, maar vooral ook voor plezier, verbinding en herstel.
