Het effect van leeftijd op de prestatiecapaciteit

Het effect van leeftijd op de prestatiecapaciteit

Maarten Lievens is Master in de Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen (UGent). Hij is sinds 2015 inspanningsfysioloog in het Centrum voor Sportgeneeskunde (UZ Gent). Daar begeleidt hij verschillende populaties: van elite, competitieve en recreatieve atleten tot de revalidatie van patiënten, met specialisatie in het analyseren van inspanningstests en het opstellen van trainingsprogramma’s. Binnen de onderzoeksgroep inspanningsfysiologie aan de UGent voert hij onderzoek naar praktijkgerichte topics in voetbal (hydratatie, plyometrietraining) en wielrennen (het critical power model). Sinds 2018 is hij verantwoordelijk voor de sportwetenschappelijke ondersteuning van het U21 team van SV Zulte Waregem.
Sporter Blog Training Training

Sporten is gezond voor iedereen op elke leeftijd. In principe kan je nagenoeg op elk moment starten met een (nieuwe) sport, maar als je graag op hoog niveau meedraait in je sport is het wel van belang dat je je piekprestatie bereikt rond een bepaalde leeftijd. Zo start je maar beter vroeg met turnen, terwijl je bijvoorbeeld bij paardrijden op een bijna dubbel zo late leeftijd je beste niveau haalt. Sportfysioloog Maarten Lievens van Sporgeneeskunde UZ Gent vertelt je meer over leeftijd en prestatiecapacitiet!

Hoewel je maar zo jong of oud bent als je jezelf voelt, kan je er niet omheen dat leeftijd een belangrijke impact heeft op de prestatiecapaciteit. Wanneer we sportprestaties uitzetten ten opzichte van de leeftijd zien we een omgekeerd U-vormig verband: jonge atleten worden jaar na jaar sterker tot ze hun piekleeftijd bereikt hebben, gevolgd door een periode van stagnatie en consolidatie om uiteindelijk de prestatie opnieuw te voelen afnemen. Om de competitie overheen de verschillende levensfases eerlijker te maken, worden in de jeugdsport dan ook leeftijdscategorieën gebruikt en zien we dit ook na de leeftijd van 40 jaar (“master atleten”) in sommige sporten terugkomen. 

Piekprestatie en discipline

De leeftijd waarop een atleet op zijn best is, zal afhangen van de sporttak waarin hij of zij actief is (Figuur 1). Bij sporten waar het uithoudingsvermogen een doorslaggevende factor is (bv. wielrennen, roeien, lange afstandslopen) ligt de piekleeftijd tussen de 25 en 28 jaar. Bij zeer technische sporten zoals gymnastiek zien we dat een groot deel van de deelnemers een stuk jonger zijn (18 – 20 jaar). Ruiters, atleten voor wie pure uithouding en kracht minder belangrijk zijn, presteren dan vaak beter op iets latere leeftijd. 

In de volgende grafiek wordt de gemiddelde leeftijd op de Olympische Spelen per discipline weergegeven. Interessant is dat onze eigen Belgische medaillewinnaars van Tokyo mooi in dit rijtje passen!

Gemiddelde leeftijd per sporttak op de Olympische zomerspelen

Figuur 1. Gemiddelde leeftijd per sporttak op de Olympische zomerspelen (bron: www.thestatszone.com).

Verval uithoudingscapaciteit na de ‘prime years’

Hoewel atleten er alles aan doen om hun sportieve prestaties op peil te houden, dalen deze in het algemeen vanaf de leeftijd van 35 jaar. Hoe sterk deze daling is op vlak van uithouding, werd aangetoond in een onderzoek tijdens de marathon van New York, één van de populairste marathons ter wereld (Lara et al. (2014)). Concreet werden de resultaten van de 10 beste lopers per leeftijdscategorie met elkaar vergeleken. Hieruit bleek dat mannen hun piekprestatie bereikten op 27-jarige leeftijd, bij vrouwen bleek dit pas twee jaar later te zijn. Na deze leeftijd daalt de prestatie met gemiddeld 2-4 % per jaar hoewel de eerste 10 jaar de prestatie tamelijk stabiel blijft. Eens de vijftig voorbij neemt de prestatie sterker af. Atleten en trainers kunnen hiermee rekening houden bij het opstellen van hun lange termijn doelstellingen. 

Gemiddelde marathontijd van de eerste 10 finishers binnen elke leeftijdsgroep (Lara, 2014)

Figuur 2. Gemiddelde marathontijd van de eerste 10 finishers binnen elke leeftijdsgroep (bron: Lara 2014).

Bij ultraraces zoals de Ironman of extreme ultraruns valt op dat de winnaars niet enkel een stuk ouder zijn dan bij de gewone marathon, 40 jarigen zijn geen uitzondering, maar de piekleeftijd neemt  in het algemeen ook steeds verder toe (Lepers et al. (2016)). Dit laatste kan onder meer verklaard worden door de toegenomen aantrekkingskracht van sporten op latere leeftijd. Op de marathon is er in vergelijking met de jaren ’80 maar liefst een verdrievoudiging bij de mannelijke en zelfs een verzevenvoudiging bij de vrouwelijke deelnemers. De toekomst zal misschien uitwijzen dat de impact van leeftijd op het uithoudingsvermogen kleiner is dan we momenteel denken. 

Fysiologie van de uithoudingscapaciteit

De logische vraag is nu waarom het uithoudingsvermogen afneemt wanneer we ouder worden. Er zijn drie belangrijke fysiologische mechanismen die de uithoudingsprestatie bepalen en in aanmerking komen als verklaring voor deze daling (Tanaka et al. (2008)).

    • Maximale zuurstofopname (VO2max): de hoeveelheid zuurstof die ons lichaam kan opnemen (longen), transporteren (hart en bloed) en gebruiken (spieren) tijdens het sporten, een maat voor de maximale aerobe capaciteit.

Bij niet getrainde atleten neemt deze VO2max vanaf de leeftijd van 25 jaar af met 10% per decennium, bij personen boven de 50 zelfs met 15%. Door uithoudingstraining kan deze parameter langer stabiel gehouden worden en zal de daling minder drastisch zijn. Dit resulteert uiteraard in een betere uithouding op latere leeftijd, zoals de prestaties op de marathon en ultraraces die hiervoor werden besproken aantonen, maar ook bij atleten zal deze capaciteit uiteindelijk afnemen. Deze daling in VO2max kan grotendeels verklaard worden door een daling van het volume bloed dat het hart kan rondpompen. Dit hartminuutvolume wordt bepaald door de maximale hartfrequentie, dewelke jaarlijks gemiddeld met 1 slag per minuut afneemt, en door het slagvolume van het hart. 

    • Lactaatdrempel: intensiteit waarbij de lactaatconcentratie in het bloed begint toe te nemen, m.a.w. de fractie van de uithoudingscapaciteit die voor een langere periode kan gebruikt worden.

Bij oudere atleten zal voor een bepaalde snelheid of vermogen sneller lactaat aangemaakt worden. Wanneer we de lactaatdrempel echter uitdrukken t.o.v. de VO2max op een bepaalde leeftijd (fractie van de uithoudingscapaciteit die we kunnen gebruiken) komt dit echter niet tot uiting. Dit wil dus zeggen dat de lactaatdrempel stabiel blijft wanneer deze wordt uitgedrukt als relatieve inspanningsintensiteit.

    • Bewegingsefficiëntie: de energetische kost om een bepaalde inspanning vol te houden.

Over de bewegingsefficiëntie kunnen we kort zijn: deze is bij jonge en oudere getrainde atleten gelijk en heeft dus geen impact op de prestatiecapaciteit. 

Besluit

Hoewel ouder worden onvermijdelijk zorgt voor een daling van de maximale aerobe capaciteit (VO2max), heeft iedereen de snelheid waarmee deze afneemt voor een groot deel zelf in de hand. Voldoende frequent blijven sporten en het volume en intensiteit van de trainingen onderhouden, zijn cruciaal om de prestatiecapaciteit langer te bewaren. Een inspanningstest en trainingsadvies kunnen je, ongeacht jouw leeftijd of sportervaring, hierbij op weg helpen. Aan de slag!

Referenties

The Stats Zone. Olympic Sports - How Does Peak Age Vary? https://www.thestatszone.com/archive/olympic-sports-how-does-peak-age-vary-13812

Lara B, Salinero JJ, Del Coso J. The relationship between age and running time in elite marathoners is U-shaped. Age (Dordr). 2014 Apr;36(2):1003-8. 

Lepers R, Stapley PJ. Master Athletes Are Extending the Limits of Human Endurance. Front Physiol. 2016 Dec 12;7:613.

Tanaka H, Seals DR. Endurance exercise performance in Masters athletes: age-associated changes and underlying physiological mechanisms. J Physiol. 2008 Jan 1;586(1):55-63.

Vind een expert

  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bruno D'Hulster

  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Luc De Pelecijn

  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jempi Wilssens

  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Luk Buyse

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Windy Lycke

  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Ann Gillis

  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bart Depreitere

  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Voorzitter

    De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Erik Van Lierde

  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Justine Stevens

  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Julie Zels

  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Sergei Barsegian

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Joris De Win

    Sportarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • Charlotte Hoeman

    Diëtist
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Katja Van Oostveldt

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Simon Horckmans

  • Roben dedecker

  • Willy Coosemans

  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Inez Swinnen

    Sportpsycholoog
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Karel Pardaens

  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Johan Roeykens

  • BVBA Samcon

  • jana stevens

    Podoloog
  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • michel herssens

    Cardioloog
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Frederic Brillouet

  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Cedric Arijs

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Sander Bomans

  • Luc Roland

    Sportarts
  • Carl De Crée

  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Plessers

  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts

Gerelateerde items

Blessurepreventie
brace of tape .png

Sporten met een brace of een tape?

Sporter Artikel Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
Weerstandsband.png

Weerstandsbanden: waarvoor dienen ze?

Sporter Artikel Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
GF2Snow Week 6.png

Get Fit 2 Snow - Week 6

Sporter Artikel Snowboarden Skiën Training Blessurepreventie Training
Blessurepreventie
GF2Snow Week 5.png

Get Fit 2 Snow - Week 5

Sporter Artikel Snowboarden Skiën Training Blessurepreventie Training
Sluiten