Het effect van leeftijd op de prestatiecapaciteit

Het effect van leeftijd op de prestatiecapaciteit

Maarten Lievens is Master in de Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen (UGent). Hij is sinds 2015 inspanningsfysioloog in het Centrum voor Sportgeneeskunde (UZ Gent). Daar begeleidt hij verschillende populaties: van elite, competitieve en recreatieve atleten tot de revalidatie van patiënten, met specialisatie in het analyseren van inspanningstests en het opstellen van trainingsprogramma’s. Binnen de onderzoeksgroep inspanningsfysiologie aan de UGent voert hij onderzoek naar praktijkgerichte topics in voetbal (hydratatie, plyometrietraining) en wielrennen (het critical power model). Sinds 2018 is hij verantwoordelijk voor de sportwetenschappelijke ondersteuning van het U21 team van SV Zulte Waregem.
Sporter Blog Training Training

Sporten is gezond voor iedereen op elke leeftijd. In principe kan je nagenoeg op elk moment starten met een (nieuwe) sport, maar als je graag op hoog niveau meedraait in je sport is het wel van belang dat je je piekprestatie bereikt rond een bepaalde leeftijd. Zo start je maar beter vroeg met turnen, terwijl je bijvoorbeeld bij paardrijden op een bijna dubbel zo late leeftijd je beste niveau haalt. Sportfysioloog Maarten Lievens van Sporgeneeskunde UZ Gent vertelt je meer over leeftijd en prestatiecapacitiet!

Hoewel je maar zo jong of oud bent als je jezelf voelt, kan je er niet omheen dat leeftijd een belangrijke impact heeft op de prestatiecapaciteit. Wanneer we sportprestaties uitzetten ten opzichte van de leeftijd zien we een omgekeerd U-vormig verband: jonge atleten worden jaar na jaar sterker tot ze hun piekleeftijd bereikt hebben, gevolgd door een periode van stagnatie en consolidatie om uiteindelijk de prestatie opnieuw te voelen afnemen. Om de competitie overheen de verschillende levensfases eerlijker te maken, worden in de jeugdsport dan ook leeftijdscategorieën gebruikt en zien we dit ook na de leeftijd van 40 jaar (“master atleten”) in sommige sporten terugkomen. 

Piekprestatie en discipline

De leeftijd waarop een atleet op zijn best is, zal afhangen van de sporttak waarin hij of zij actief is (Figuur 1). Bij sporten waar het uithoudingsvermogen een doorslaggevende factor is (bv. wielrennen, roeien, lange afstandslopen) ligt de piekleeftijd tussen de 25 en 28 jaar. Bij zeer technische sporten zoals gymnastiek zien we dat een groot deel van de deelnemers een stuk jonger zijn (18 – 20 jaar). Ruiters, atleten voor wie pure uithouding en kracht minder belangrijk zijn, presteren dan vaak beter op iets latere leeftijd. 

In de volgende grafiek wordt de gemiddelde leeftijd op de Olympische Spelen per discipline weergegeven. Interessant is dat onze eigen Belgische medaillewinnaars van Tokyo mooi in dit rijtje passen!

Gemiddelde leeftijd per sporttak op de Olympische zomerspelen

Figuur 1. Gemiddelde leeftijd per sporttak op de Olympische zomerspelen (bron: www.thestatszone.com).

Verval uithoudingscapaciteit na de ‘prime years’

Hoewel atleten er alles aan doen om hun sportieve prestaties op peil te houden, dalen deze in het algemeen vanaf de leeftijd van 35 jaar. Hoe sterk deze daling is op vlak van uithouding, werd aangetoond in een onderzoek tijdens de marathon van New York, één van de populairste marathons ter wereld (Lara et al. (2014)). Concreet werden de resultaten van de 10 beste lopers per leeftijdscategorie met elkaar vergeleken. Hieruit bleek dat mannen hun piekprestatie bereikten op 27-jarige leeftijd, bij vrouwen bleek dit pas twee jaar later te zijn. Na deze leeftijd daalt de prestatie met gemiddeld 2-4 % per jaar hoewel de eerste 10 jaar de prestatie tamelijk stabiel blijft. Eens de vijftig voorbij neemt de prestatie sterker af. Atleten en trainers kunnen hiermee rekening houden bij het opstellen van hun lange termijn doelstellingen. 

Gemiddelde marathontijd van de eerste 10 finishers binnen elke leeftijdsgroep (Lara, 2014)

Figuur 2. Gemiddelde marathontijd van de eerste 10 finishers binnen elke leeftijdsgroep (bron: Lara 2014).

Bij ultraraces zoals de Ironman of extreme ultraruns valt op dat de winnaars niet enkel een stuk ouder zijn dan bij de gewone marathon, 40 jarigen zijn geen uitzondering, maar de piekleeftijd neemt  in het algemeen ook steeds verder toe (Lepers et al. (2016)). Dit laatste kan onder meer verklaard worden door de toegenomen aantrekkingskracht van sporten op latere leeftijd. Op de marathon is er in vergelijking met de jaren ’80 maar liefst een verdrievoudiging bij de mannelijke en zelfs een verzevenvoudiging bij de vrouwelijke deelnemers. De toekomst zal misschien uitwijzen dat de impact van leeftijd op het uithoudingsvermogen kleiner is dan we momenteel denken. 

Fysiologie van de uithoudingscapaciteit

De logische vraag is nu waarom het uithoudingsvermogen afneemt wanneer we ouder worden. Er zijn drie belangrijke fysiologische mechanismen die de uithoudingsprestatie bepalen en in aanmerking komen als verklaring voor deze daling (Tanaka et al. (2008)).

    • Maximale zuurstofopname (VO2max): de hoeveelheid zuurstof die ons lichaam kan opnemen (longen), transporteren (hart en bloed) en gebruiken (spieren) tijdens het sporten, een maat voor de maximale aerobe capaciteit.

Bij niet getrainde atleten neemt deze VO2max vanaf de leeftijd van 25 jaar af met 10% per decennium, bij personen boven de 50 zelfs met 15%. Door uithoudingstraining kan deze parameter langer stabiel gehouden worden en zal de daling minder drastisch zijn. Dit resulteert uiteraard in een betere uithouding op latere leeftijd, zoals de prestaties op de marathon en ultraraces die hiervoor werden besproken aantonen, maar ook bij atleten zal deze capaciteit uiteindelijk afnemen. Deze daling in VO2max kan grotendeels verklaard worden door een daling van het volume bloed dat het hart kan rondpompen. Dit hartminuutvolume wordt bepaald door de maximale hartfrequentie, dewelke jaarlijks gemiddeld met 1 slag per minuut afneemt, en door het slagvolume van het hart. 

    • Lactaatdrempel: intensiteit waarbij de lactaatconcentratie in het bloed begint toe te nemen, m.a.w. de fractie van de uithoudingscapaciteit die voor een langere periode kan gebruikt worden.

Bij oudere atleten zal voor een bepaalde snelheid of vermogen sneller lactaat aangemaakt worden. Wanneer we de lactaatdrempel echter uitdrukken t.o.v. de VO2max op een bepaalde leeftijd (fractie van de uithoudingscapaciteit die we kunnen gebruiken) komt dit echter niet tot uiting. Dit wil dus zeggen dat de lactaatdrempel stabiel blijft wanneer deze wordt uitgedrukt als relatieve inspanningsintensiteit.

    • Bewegingsefficiëntie: de energetische kost om een bepaalde inspanning vol te houden.

Over de bewegingsefficiëntie kunnen we kort zijn: deze is bij jonge en oudere getrainde atleten gelijk en heeft dus geen impact op de prestatiecapaciteit. 

Besluit

Hoewel ouder worden onvermijdelijk zorgt voor een daling van de maximale aerobe capaciteit (VO2max), heeft iedereen de snelheid waarmee deze afneemt voor een groot deel zelf in de hand. Voldoende frequent blijven sporten en het volume en intensiteit van de trainingen onderhouden, zijn cruciaal om de prestatiecapaciteit langer te bewaren. Een inspanningstest en trainingsadvies kunnen je, ongeacht jouw leeftijd of sportervaring, hierbij op weg helpen. Aan de slag!

Referenties

The Stats Zone. Olympic Sports - How Does Peak Age Vary? https://www.thestatszone.com/archive/olympic-sports-how-does-peak-age-vary-13812

Lara B, Salinero JJ, Del Coso J. The relationship between age and running time in elite marathoners is U-shaped. Age (Dordr). 2014 Apr;36(2):1003-8. 

Lepers R, Stapley PJ. Master Athletes Are Extending the Limits of Human Endurance. Front Physiol. 2016 Dec 12;7:613.

Tanaka H, Seals DR. Endurance exercise performance in Masters athletes: age-associated changes and underlying physiological mechanisms. J Physiol. 2008 Jan 1;586(1):55-63.

Vind een expert

  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Elke Van den Steen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Cedric Arijs
    Psycholoog, Sportpsycholoog

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Luc Baeyens

    Sportarts, Gynaecoloog
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Gert Droessaert

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Dominique Devriese

    Dominique Devriese

    Kinesitherapeut, Osteopaat
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Katja Van Oostveldt
    Sportarts

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Mitch Malavolta

    Huisarts, Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Inge D'eer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Sportarts

    Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Huisarts, Sportarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Johan Roeykens

  • Kevin Robson

    Trainer
  • Erik Van Lierde

  • Karel Pardaens

  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Sportarts

    Joris De Win

    Sportarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Tom Smolders

    Huisarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Dorien Meeusen

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Leonie Geukens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Raf Coremans

    Huisarts, Sportarts
  • Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Marianne Cuyvers

    Sportdiëtist
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Angelique Veracx

    Angelique Veracx

    Osteopaat
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Werner Vleugels

    Huisarts, Sportarts
  • Tina Lambrechts

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Bastiaan Verstraete

    Huisarts, Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Filip Noe

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Sara Kempeneers

    Podoloog
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Annick Viaene

    Annick Viaene

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Sofie Decamps

    Sportarts
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Luus Tormans

    Podoloog
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Voorzitter

    Inge De Ridder

    Sportdiëtist
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Peter Plessers

  • Wouter Eraly

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Inge Bru

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Leysen Joppe

    Leysen Joppe

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Hamza Laamarti

    Diëtist
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Sjors Pietermans

    Sjors Pietermans

    Huisarts, Sportarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Willy Coosemans

  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Pieter Volcke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Joris Callens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Gezond en Ethisch Sporten

  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • BVBA Samcon

  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Luk Buyse
    Huisarts, Sportarts

    Luk Buyse

    Huisarts, Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Reinout Van Schuylenbergh

    Reinout Van Schuylenbergh

    Bewegingswetenschapper, Trainer
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Bruno Vanhecke
    Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Annelies Van Erck

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut, Trainer
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Sara Engels

    Gynaecoloog
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Koen Scheerlinck
    Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Barbara Vandenbussche

    Barbara Vandenbussche

    Kinesitherapeut
  • Charlotte De Jonckheere

    Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • An Konings

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Denis Jaeken

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Carl De Crée

    Sportarts, Endocrinoloog, Bewegingswetenschapper, Trainer, Andere
  • Eva De Mulder

    Podoloog
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Karl Brack

    Gynaecoloog
  • Dr Colmonts Wilfried BV

    Wilfried Colmonts

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Frédéric Van Burm

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Ruth Vanderheyden

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Diëtist en Gedrags- & Mindsetspecialist

    Lieselot Wouters

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Vincent Metsers

    Huisarts, Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Michel Herssens

    Cardioloog
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Roel Jacobs

    Roel Jacobs

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Lianne De Mey

    Sportarts

Gerelateerde items

Training
Apneu

Apneutraining: Acute en chronische effecten op inspanningstolerantie

Sporter Artikel Training Training
Kinderen en jongeren_sporthethiek.png

Hoe kijken kinderen en jongeren naar een veilig sportklimaat?

Sporter Blog Ethiek
Beleid
Grensoverschrijdend gedrag

Grensoverschrijdend gedrag in de sportclub: wat kan jij doen en bij wie kan je terecht?

Sporter Blog Ethiek Gezond Sporten Beleid Gezond Sporten
Blessurepreventie
enkelverzwikking

Veel voorkomende sportblessures: een enkeldistorsie

Sporter Artikel Factsheet Video Blessurepreventie Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Sluiten