Het effect van leeftijd op de prestatiecapaciteit

Het effect van leeftijd op de prestatiecapaciteit

Maarten Lievens is Master in de Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen (UGent). Hij is sinds 2015 inspanningsfysioloog in het Centrum voor Sportgeneeskunde (UZ Gent). Daar begeleidt hij verschillende populaties: van elite, competitieve en recreatieve atleten tot de revalidatie van patiënten, met specialisatie in het analyseren van inspanningstests en het opstellen van trainingsprogramma’s. Binnen de onderzoeksgroep inspanningsfysiologie aan de UGent voert hij onderzoek naar praktijkgerichte topics in voetbal (hydratatie, plyometrietraining) en wielrennen (het critical power model). Sinds 2018 is hij verantwoordelijk voor de sportwetenschappelijke ondersteuning van het U21 team van SV Zulte Waregem.
Sporter Blog Training Training

Sporten is gezond voor iedereen op elke leeftijd. In principe kan je nagenoeg op elk moment starten met een (nieuwe) sport, maar als je graag op hoog niveau meedraait in je sport is het wel van belang dat je je piekprestatie bereikt rond een bepaalde leeftijd. Zo start je maar beter vroeg met turnen, terwijl je bijvoorbeeld bij paardrijden op een bijna dubbel zo late leeftijd je beste niveau haalt. Sportfysioloog Maarten Lievens van Sporgeneeskunde UZ Gent vertelt je meer over leeftijd en prestatiecapacitiet!

Hoewel je maar zo jong of oud bent als je jezelf voelt, kan je er niet omheen dat leeftijd een belangrijke impact heeft op de prestatiecapaciteit. Wanneer we sportprestaties uitzetten ten opzichte van de leeftijd zien we een omgekeerd U-vormig verband: jonge atleten worden jaar na jaar sterker tot ze hun piekleeftijd bereikt hebben, gevolgd door een periode van stagnatie en consolidatie om uiteindelijk de prestatie opnieuw te voelen afnemen. Om de competitie overheen de verschillende levensfases eerlijker te maken, worden in de jeugdsport dan ook leeftijdscategorieën gebruikt en zien we dit ook na de leeftijd van 40 jaar (“master atleten”) in sommige sporten terugkomen. 

Piekprestatie en discipline

De leeftijd waarop een atleet op zijn best is, zal afhangen van de sporttak waarin hij of zij actief is (Figuur 1). Bij sporten waar het uithoudingsvermogen een doorslaggevende factor is (bv. wielrennen, roeien, lange afstandslopen) ligt de piekleeftijd tussen de 25 en 28 jaar. Bij zeer technische sporten zoals gymnastiek zien we dat een groot deel van de deelnemers een stuk jonger zijn (18 – 20 jaar). Ruiters, atleten voor wie pure uithouding en kracht minder belangrijk zijn, presteren dan vaak beter op iets latere leeftijd. 

In de volgende grafiek wordt de gemiddelde leeftijd op de Olympische Spelen per discipline weergegeven. Interessant is dat onze eigen Belgische medaillewinnaars van Tokyo mooi in dit rijtje passen!

Gemiddelde leeftijd per sporttak op de Olympische zomerspelen

Figuur 1. Gemiddelde leeftijd per sporttak op de Olympische zomerspelen (bron: www.thestatszone.com).

Verval uithoudingscapaciteit na de ‘prime years’

Hoewel atleten er alles aan doen om hun sportieve prestaties op peil te houden, dalen deze in het algemeen vanaf de leeftijd van 35 jaar. Hoe sterk deze daling is op vlak van uithouding, werd aangetoond in een onderzoek tijdens de marathon van New York, één van de populairste marathons ter wereld (Lara et al. (2014)). Concreet werden de resultaten van de 10 beste lopers per leeftijdscategorie met elkaar vergeleken. Hieruit bleek dat mannen hun piekprestatie bereikten op 27-jarige leeftijd, bij vrouwen bleek dit pas twee jaar later te zijn. Na deze leeftijd daalt de prestatie met gemiddeld 2-4 % per jaar hoewel de eerste 10 jaar de prestatie tamelijk stabiel blijft. Eens de vijftig voorbij neemt de prestatie sterker af. Atleten en trainers kunnen hiermee rekening houden bij het opstellen van hun lange termijn doelstellingen. 

Gemiddelde marathontijd van de eerste 10 finishers binnen elke leeftijdsgroep (Lara, 2014)

Figuur 2. Gemiddelde marathontijd van de eerste 10 finishers binnen elke leeftijdsgroep (bron: Lara 2014).

Bij ultraraces zoals de Ironman of extreme ultraruns valt op dat de winnaars niet enkel een stuk ouder zijn dan bij de gewone marathon, 40 jarigen zijn geen uitzondering, maar de piekleeftijd neemt  in het algemeen ook steeds verder toe (Lepers et al. (2016)). Dit laatste kan onder meer verklaard worden door de toegenomen aantrekkingskracht van sporten op latere leeftijd. Op de marathon is er in vergelijking met de jaren ’80 maar liefst een verdrievoudiging bij de mannelijke en zelfs een verzevenvoudiging bij de vrouwelijke deelnemers. De toekomst zal misschien uitwijzen dat de impact van leeftijd op het uithoudingsvermogen kleiner is dan we momenteel denken. 

Fysiologie van de uithoudingscapaciteit

De logische vraag is nu waarom het uithoudingsvermogen afneemt wanneer we ouder worden. Er zijn drie belangrijke fysiologische mechanismen die de uithoudingsprestatie bepalen en in aanmerking komen als verklaring voor deze daling (Tanaka et al. (2008)).

    • Maximale zuurstofopname (VO2max): de hoeveelheid zuurstof die ons lichaam kan opnemen (longen), transporteren (hart en bloed) en gebruiken (spieren) tijdens het sporten, een maat voor de maximale aerobe capaciteit.

Bij niet getrainde atleten neemt deze VO2max vanaf de leeftijd van 25 jaar af met 10% per decennium, bij personen boven de 50 zelfs met 15%. Door uithoudingstraining kan deze parameter langer stabiel gehouden worden en zal de daling minder drastisch zijn. Dit resulteert uiteraard in een betere uithouding op latere leeftijd, zoals de prestaties op de marathon en ultraraces die hiervoor werden besproken aantonen, maar ook bij atleten zal deze capaciteit uiteindelijk afnemen. Deze daling in VO2max kan grotendeels verklaard worden door een daling van het volume bloed dat het hart kan rondpompen. Dit hartminuutvolume wordt bepaald door de maximale hartfrequentie, dewelke jaarlijks gemiddeld met 1 slag per minuut afneemt, en door het slagvolume van het hart. 

    • Lactaatdrempel: intensiteit waarbij de lactaatconcentratie in het bloed begint toe te nemen, m.a.w. de fractie van de uithoudingscapaciteit die voor een langere periode kan gebruikt worden.

Bij oudere atleten zal voor een bepaalde snelheid of vermogen sneller lactaat aangemaakt worden. Wanneer we de lactaatdrempel echter uitdrukken t.o.v. de VO2max op een bepaalde leeftijd (fractie van de uithoudingscapaciteit die we kunnen gebruiken) komt dit echter niet tot uiting. Dit wil dus zeggen dat de lactaatdrempel stabiel blijft wanneer deze wordt uitgedrukt als relatieve inspanningsintensiteit.

    • Bewegingsefficiëntie: de energetische kost om een bepaalde inspanning vol te houden.

Over de bewegingsefficiëntie kunnen we kort zijn: deze is bij jonge en oudere getrainde atleten gelijk en heeft dus geen impact op de prestatiecapaciteit. 

Besluit

Hoewel ouder worden onvermijdelijk zorgt voor een daling van de maximale aerobe capaciteit (VO2max), heeft iedereen de snelheid waarmee deze afneemt voor een groot deel zelf in de hand. Voldoende frequent blijven sporten en het volume en intensiteit van de trainingen onderhouden, zijn cruciaal om de prestatiecapaciteit langer te bewaren. Een inspanningstest en trainingsadvies kunnen je, ongeacht jouw leeftijd of sportervaring, hierbij op weg helpen. Aan de slag!

Referenties

The Stats Zone. Olympic Sports - How Does Peak Age Vary? https://www.thestatszone.com/archive/olympic-sports-how-does-peak-age-vary-13812

Lara B, Salinero JJ, Del Coso J. The relationship between age and running time in elite marathoners is U-shaped. Age (Dordr). 2014 Apr;36(2):1003-8. 

Lepers R, Stapley PJ. Master Athletes Are Extending the Limits of Human Endurance. Front Physiol. 2016 Dec 12;7:613.

Tanaka H, Seals DR. Endurance exercise performance in Masters athletes: age-associated changes and underlying physiological mechanisms. J Physiol. 2008 Jan 1;586(1):55-63.

Vind een expert

  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Michel Herssens

    Cardioloog
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts, Gynaecoloog
  • Denis Jaeken

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Willy Coosemans

  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Erik Van Lierde

  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Frédéric Van Burm

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Peter Plessers

  • Ingrid Dekelver

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Charlotte De Jonckheere

    Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Luk Buyse
    Huisarts, Sportarts

    Luk Buyse

    Huisarts, Sportarts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Gert Droessaert

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Raf Coremans

    Huisarts, Sportarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Reinout Van Schuylenbergh

    Reinout Van Schuylenbergh

    Bewegingswetenschapper, Trainer
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Sara Kempeneers

    Podoloog
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Eva De Mulder

    Podoloog
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Vincent Metsers

    Huisarts, Sportarts
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ruth Vanderheyden

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Filip Noe

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Jana Stevens

    Podoloog
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Hamza Laamarti

    Diëtist
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Sportarts

    Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Peter Wieme

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Bastiaan Verstraete

    Huisarts, Sportarts
  • Dr Colmonts Wilfried BV

    Wilfried Colmonts

    Sportarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Voorzitter

    Inge De Ridder

    Sportdiëtist
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Katja Van Oostveldt
    Sportarts

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Carl De Crée

    Sportarts, Endocrinoloog, Bewegingswetenschapper, Trainer, Andere
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Ann Gillis

  • Maries Aertgeerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Maaike Polspoel

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Sofie Decamps

    Sportarts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Sportarts

    Joris De Win

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Annick Viaene

    Annick Viaene

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Cedric Arijs
    Psycholoog, Sportpsycholoog

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Jempi Wilssens

  • Dominique Devriese

    Dominique Devriese

    Kinesitherapeut, Osteopaat
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Leonie Geukens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Tina Lambrechts

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Dorien Meeusen

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Sjors Pietermans

    Sjors Pietermans

    Huisarts, Sportarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Inge Bru

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • An Konings

    Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Wouter Eraly

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Joris Callens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Karl Brack

    Gynaecoloog
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Roel Jacobs

    Roel Jacobs

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • BVBA Samcon

  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Koen Scheerlinck
    Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Annelies Van Erck

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Marianne Cuyvers

    Sportdiëtist
  • Johan Roeykens

  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Mitch Malavolta

    Huisarts, Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Huisarts, Sportarts
  • Karel Pardaens

  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Leysen Joppe

    Leysen Joppe

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Wouter Peters

    Huisarts, Sportarts
  • Tom Smolders

    Huisarts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Werner Vleugels

    Huisarts, Sportarts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Angelique Veracx

    Angelique Veracx

    Osteopaat
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Luus Tormans

    Podoloog
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Bruno Vanhecke
    Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts

Gerelateerde items

Training
Apneu

Apneutraining: Acute en chronische effecten op inspanningstolerantie

Sporter Artikel Training Training
Blessurepreventie
enkelverzwikking

Veel voorkomende sportblessures: een enkeldistorsie

Sporter Artikel Factsheet Video Blessurepreventie Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
brace of tape .png

Sporten met een brace of een tape?

Sporter Artikel Blessurepreventie Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
Weerstandsband.png

Weerstandsbanden: waarvoor dienen ze?

Sporter Artikel Blessurepreventie Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Sluiten