Wanneer en hoe moet ik stretchen?

Wanneer en hoe moet ik stretchen?

Master revalidatiewetenshappen en kinesitherapie. Afgestudeerd aan de UGent in 2013 en sindsdien actief bij diverse sportclubs en verenigingen als sportkinesitherapeut. Als praktijkassistente binnen de opleiding Revalidatiewetenschappen en Kinesitherapie aan de UGent ontstond de interesse voor communicatie en educatie. Sinds 2019 is Sandra werkzaam bij Gezond Sporten als projectmanager letselpreventie om het gezond sporten beleid mee te ondersteunen bij sportfederaties en – clubs.
Sporter Artikel Blessurepreventie

Voor veel sporters is stretchen een vast onderdeel van een training of opwarmingsroutine op wedstrijd. Er is echter veel onduidelijkheid over het nut van stretching om het risico op blessures te verminderen en de sportieve prestaties te verbeteren. Bekijk je stretching en de blessurepreventieve waarde ervan wetenschappelijk, dan zie je dat de studies elkaar tegenspreken. De ene studie stelt dat stretchen helpt om spieren en pezen rekbaarder te maken. De andere zegt dat je door stretchen het rekken wel beter verdraagt, maar dat je spieren of pezen er niet langer van worden. 

Wat is het nut van stretching? Wanneer moet ik stretchen? Hoe moet ik stretchen? Een eenduidig antwoord kunnen we jammer genoeg niet formuleren omdat het nut van stretching en de manier waarop en wanneer je stretcht afhankelijk is van persoon tot persoon, alsook de sportieve activiteit die men wenst uit te oefenen. 

 

Moet je stretchen voor het sporten? 

Niet per se. Een belangrijk aspect is dat bewegingen mogelijk worden gemaakt door een samenwerking tussen verschillende spieren; heel simplistisch gezegd zal bij iedere beweging er een spier verkorten en een andere dienen te verlengen. Sporten die een grote vorm van beweeglijkheid vragen (denk maar aan voetbal, basketbal gymnastiek, dans, ..) vereisen met andere woorden meer flexibiliteit en lenigheid van het lichaam (en dus ook de spieren en pezen) in vergelijking met sporten die een kleine vorm van beweeglijkheid vragen zoals lopen, zwemmen, fietsen, .. Je kan dus stellen dat stretching een onderdeel van de training dient te zijn voor deze sporten die een grote beweeglijkheid van het lichaam vereist; veelal zal een vorm van stretching vervat zitten in het opwarmingsroutine van deze sporters.

Toch merk je dat ook bij andere sporters een vorm van stretching vervat zit in hun opwarming (lopers, zwemmers, ..)  is dit wel zinvol? JA, stretching kan een onderdeel vormen van je routine en bijdragen tot letselpreventie voor zij die luisteren naar hun lichaam. Je flexibiliteit en lenigheid zijn geen constante, klassiek gezien wordt het lichaam zelf stijver met ouder te worden, maar het kan ook variëren van dag tot dag. Spiervermoeidheid en spierstijfheid kunnen leiden tot een verminderde beweeglijkheid en vormen een risicofactor voor het oplopen van blessures. Stretching voor het sporten kan bijgevolg een manier zijn om je lichaam te gaan evalueren op mogelijke stroeve ‘schakels’. Indien je plots heel duidelijke links – rechts verschil gaat opmerken of een verminderde beweeglijkheid ten opzichte van voorgaande dagen dien je je geplande sportieve activiteiten misschien wel aan te passen. 

  

Hoe moet ik stretchen? 

Er zijn verschillende methoden om te stretchen. Bij statisch stretchen rek je een spiergroep uit (je zoekt de spanning op) en houdt deze positie voor een langere duur (20-30 tot wel 60 seconden) aan, zonder verder te bewegen. Deze vorm van stretching is het meest bekend. Bij dynamisch stretchen rek je een spiergroep uit aan de hand van beweging; anders dan bij statisch stretchen, wordt de stretch aan het eind van de beweging niet vastgehouden, maar worden er meerdere herhalingen gedaan en blijf je in beweging zodat de spieren afwisselend stretchen en ontspannen. 

Welke stretching is de beste? Dit is afhankelijk van je doelstelling. Wanneer meer flexibiliteit het doel is, is statisch stretchen geschikter dan dynamisch stretchen. Hierbij denken we aan sporten zoals dans, gymnastiek, ballet, vechtsport,… Voor deze sporters zal statische stretching aan bod komen in de opwarming en cooling down maar kan ze ook gezien worden als een training op zich. Bij andere sporten ligt de nadruk op snelheid, kracht of accuratesse van bewegingen (bal- en sprongsporten zoals voetbal, basket, tennis, ..), bij deze sporten is een dynamische vorm van stretching binnen een opwarming aangewezen. dynamische stretching

Moet je stretchen na het sporten? 

De cooling down is het perfecte moment om statische stretchoefeningen te doen, ongeacht de sportactiviteit. Tot de hartslag terug genormaliseerd is, is er een verbeterde doorbloeding in het lichaam aanwezig.

Deze verbeterde doorbloeding komt de recuperatie op twee manieren ten goede: enerzijds worden melkzuur en andere afvalstoffen (die in de spieren opgebouwd worden tijdens de sportactiviteit en zorgen voor het gevoel van vermoeidheid) afgevoerd uit de spieren en anderzijds kunnen energiereserves terug aangevuld worden. Dit zorgt met andere woorden voor een optimaal herstel (en eventueel zelfs een kortere hersteltijd)  na de sportactiviteit.  “Stretchen doe je voor de volgende training”. 

   

Mag je stretchen buiten je sportieve activiteiten? 

Absoluut! Met je uitrekken ’s ochtends is niets mis. Hetzelfde geldt voor statisch stretchen om krampen te verlichten. Stretchen hoeft niet gepaard te gaan met inspanningen, het is zeer gezond en zelfs belangrijk je spieren af en toe te rekken (wanneer je wakker wordt, voor het slapen, op het werk, … ). Alternatieven voor klassieke stretchoefeningen zijn holistische methoden zoals yoga, fascia- en mobiliteitstraining. Deze trainingen kunnen een nuttige aanvulling vormen op andere sporten en stimuleren je flexibiliteit van kop tot teen.

Stretching
Nog enkele praktische tips: 

    • Stretching op zichzelf voorkomt geen blessures maar stretchen kan gebruikt worden als preventieve controle tijdens een warming-up
    • Er wordt een onderscheid gemaakt tussen statisch en dynamisch stretchen: dynamisch stretchen doe je voor het sporten, statisch stretchen na het sporten.
    • Statisch stretchen mag wat oncomfortabel aanvoelen, maar zorg ervoor dat je je eigen pijngrens nooit overschrijdt. De rekpijn moet draaglijk zijn, bij een normale ademhaling. Zodra je sneller of oppervlakkig gaat ademen, neem je een pauze en ontspan je je spieren.
    • Beëindig je statische stretchoefening traag en gecontroleerd. Keer je te snel terug uit een stretchpositie dan kan je spier sterk samentrekken als tegenreactie, waardoor het effect van je stretchoefening teniet gedaan wordt.
    • Bij acute spierpijn of blessures moet je geen intensieve statische stretching te doen, tenzij op advies van je arts en/of kinesitherapeut.
    • Yoga, fascia-training en mobiliteitstraining zijn geschikte alternatieven voor conventionele stretchings methoden.

Vind een expert

  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Petra Bruggeman

    Sportarts
  • Ann Gillis

  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Roben dedecker

  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Mike Kamphuys

    Trainer
  • Ine Schops

    Osteopaat
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Rik Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Peter Plessers

  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Erik Van Lierde

  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Cathy Kuppens

    Cardioloog
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Geert Vileyn

    Huisarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Axel Decraene

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Erik Witvrouw

    Sportkinesitherapeut
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Raf De Bruyn

    Sportarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Julie Zels

  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jempi Wilssens

  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • David Vander Elst

    Sportkinesitherapeut
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Thomas Van de Moortel

    Kinesitherapeut
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Ingrid Willems

    Podoloog
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Simon Derycke

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Willy Coosemans

  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Tom Decorte

    Kinesitherapeut
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • André Ausloos

    Sportarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Sofie Rummens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Karel Pardaens

    11&17&21
  • Windy Lycke

  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Ilse Cupers

    1&2
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Herman Colpin

    Huisarts
  • Steven Van Raemdonck

    Sportarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • André Dewit

    Sportarts
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Staf Moyson

    Sportkinesitherapeut
  • Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Jan De Decker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Geert Potloot

    Sportarts
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Gustaaf Van Mechelen

    Sportarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Wouter Peters

    Sportarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • BVBA Samcon

  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Jo Verstuyft

    Apotheker
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Kathy Velle

    Podoloog
  • Benedicte Baelde

    Kinesitherapeut
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Thomas Luyckx

    Orthopedisch chirurg
  • Michel Herssens

    Cardioloog
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Kris Vandecasteele

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Kristiaan Vandenecker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Anneleen Geerts

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Tijl Bertels

    Sportdiëtist
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Jago Van Soom

    Sportarts
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Marc Geenen
    Communicatiemanager

    Marc Geenen

  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • BV Dokter Simon Verdonck

    Sportarts
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Anne Mertens

    Huisarts
  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Glenn Van Laer

    Kinesitherapeut
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Kathleen Merckaert

    Sportarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Olivier Verborgt

    Orthopedisch chirurg
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Maryam Shahabpour

    Radioloog
  • Ward Thorrez

    Kinesitherapeut
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Guy De Lendtdecker

    Sportarts
  • Marc Schiltz

    2&3
  • Johan Roeykens

  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Frank Wezenbeek

    Kinesitherapeut
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Carl De Crée

  • Jan Mathieu

    Sportarts
  • Veerle Palmers

    Podoloog
  • Justine Stevens

  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Trees Dooms

  • Danny Grimonpont

    Kinesitherapeut
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sofie Decamps

    Sportarts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Joris De Win

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Dominique Slock

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Lianne De Mey

    1&2
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • jana stevens

    Podoloog
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Sara Van Bostraeten

  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts

Gerelateerde items

Blessurepreventie
Hoe kunnen voeding en levensstijl de kwaliteit van je spieren en pezen beïnvloeden_.png

Hoe kunnen voeding en levensstijl de kwaliteit van je pezen en spieren beïnvloeden?

Sporter Artikel Blessurepreventie Voeding
Blessurepreventie
Blogpost PS Lander Vansteene

Hoe beleef je de Paralympische Spelen als sportkinesitherapeut en manusje van alles

Sporter Sportprofessional Blog Blessurepreventie
Beleid
Post Covid.png

En dan nu terug naar een normale sportbeoefening?

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Artikel Beleid Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Blessurepreventie
NAQI_2018_cycling_NL.jpg

Management van traumatische huidwonden bij beroepswegrenners

Sportprofessional Artikel Fietsen Blessurepreventie Sportgeneeskunde
Sluiten