Eetstoornissen in de sport: de atleet in disbalans of op de balans?

Eetstoornissen in de sport: de atleet in disbalans of op de balans?

Inge is een gedreven sportdiëtiste, ISAK level 1 antropometrist en ICF gecertificeerde integrale coach met meer dan 25 jaar ervaring in (sport)voeding, eetstoornissen en leefstijlcoaching. Ze heeft een eigen praktijk in Deurne en is docent aan de opleiding Sport en Bewegen van de Thomas More Hogeschool in Turnhout. Ze werkt heel nauw samen met enkele Belgische topatleten. Het Belgische zwemteam olv Ronald Gaastra (van oa zilveren medaillewinnaar Pieter Timmers in Rio) wordt al meer dan 15 jaar door haar begeleid. Ook het Vlaams Taekwondoteam, het Belgisch Bobsleeteam, als de Balletwereld rekent op haar coaching, motivatie en voedingsbegeleiding. Maar ook de sterren van morgen worden door haar op de goede weg geholpen!
Sporter Artikel Voeding

(Top)sport gaat vaak gepaard met strikte eetgewoontes, maar soms helt de balans over naar de verkeerde kant. En hoewel er een taboe heerst over eetstoornissen bij zowel sporters als niet-sporters, wil dit niet altijd zeggen dat er sprake is van een eetstoornis. Sportdiëtiste Inge De Ridder vertelt je hier meer over.

Iedereen die sport wordt er wel mee geconfronteerd; het lichaamsgewicht of het “ideale sportlijf”. Het valt niet te ontkennen dat een lager lichaamsgewicht gunstige effecten heeft op de atletische prestaties op het gebied van hardloopsnelheid, spronghoogte of esthetiek. Afhankelijk van de sport variëren de respectievelijke lichaamsvormen en ook het waargenomen "ideale" lichaamsbeeld: atleten uit duursporten streven gewoonlijk een laag lichaamsvetgehalte en een algeheel dunner uiterlijk na, daarentegen streven atleten uit krachtgerichte en esthetische sporten naar een laag lichaamsvetpercentage en hoge spiermassa. En om dat gewenste resultaat te bereiken, volgen atleten vaak verschillende diëten of restricties, het één al extremer als het andere. Of proberen ze één of andere nieuwe, vaak door een influencer gepromote hype uit. Hierdoor geven ze het lichaam een energietekort. In eerste instantie kan men een positief effect ervaren op de prestaties wat voor de atleet vaak betekent om de restricties verder te zetten. Of ze ervaren het als druk om er op een bepaalde manier uit te zien. Druk in verband met het lichaamsgewicht kan ook worden ervaren van de coach, teamgenoten en in deze tijd zeker ook via de sociale media. Door continue voedingsbeperkingen kan de atleet een chronische lage energiebeschikbaarheid creëren en hier schuilt voornamelijk het probleem. 

Een chronische lage energiebeschikbaarheid (LEA) veroorzaakt een verstoring van de metabole homeostase bij sporters. Door die disbalans is er niet genoeg energie beschikbaar om lichaamsfuncties te ondersteunen die essentieel zijn voor de lichamelijke gezondheid en de sportprestaties. Het lichaam heeft geen brandstof genoeg voor 'niet-essentiële' functies, zoals bijvoorbeeld de voortplanting. LEA kan een negatieve invloed hebben op bijna elk systeem in het lichaam, zowel bij mannen als vrouwen. 

Is er dan altijd sprake van een eetstoornis? Neen, chronische LEA kan ook het gevolg zijn van onschuldige redenen, zoals gebrek aan kennis over geschikte voeding en de behoefte aan een optimale energiebalans, gebrek aan tijd om maaltijden te bereiden, onvoldoende kookvaardigheden en financiële of zelfs fysiologische redenen, dwz verlies van eetlust na een trainingssessie. De grenzen tussen onbedoelde LEA en de ontwikkeling van een eetstoornis zijn echter klein en in elkaar vloeiend, bijvoorbeeld kleine veranderingen in het dieet die zijn gestart om gewicht te verliezen, kunnen dwangmatig worden.

Chronische LEA kan uiteindelijk leiden tot RED-S (relatief energietekort in de sport). RED-S manifesteert zich in een verscheidenheid aan fysieke en psychologische symptomen, die helaas vaak onopgemerkt blijven. Het dubieuze is dat de eerste symptomen de prestaties in eerste instantie kunnen verbeteren, althans op korte termijn. Overmatige training en caloriebeperkt eten leidt tot een lager lichaamsgewicht, wat even kan resulteren in snellere tijden. En de aanvankelijke verbetering van de prestaties kan de atleet een vals gevoel van veiligheid geven en hem of haar verleiden om nog verder te gaan. Kleine signalen zoals een aanhoudende verkoudheid en algemene vermoeidheid, verlies aan menstruatie, frequente kleine blessures, prikkelbaarheid en moeite bij het herstellen van trainingen kunnen signalen zijn van RED-S. Maar in een prestatiegerichte samenleving die wordt gestuurd door “No pain, No gain” is het gemakkelijk om fysieke ongemakken te zien als vooruitgang. Je grenzen verleggen en zeer gecontroleerd eten worden door de entourage ook vaak gezien als een teken van discipline en motivatie. Het is pas na een langere periode van LEA dat ook de spieropbouw vermindert en de botten verzwakken waardoor men kwetsuren zal oplopen. Maar het is vaak als de zin in trainen afneemt of bij herhaalde fracturen dat men aan de alarmbel begint te trekken.

Gevolgen RED-S

Figuur 1. Gevolgen van RED-S voor de gezondheid, waarbij het concept van de vroeger gebruikte ‘Female Athlete Triad’ wordt uitgebreid (1)

En hoewel kennis over voeding toegankelijker is dan ooit en sporters over het algemeen een beter begrip van voeding hebben dan niet-sporters, zijn veel misvattingen, zoals "koolhydraten zorgen ervoor dat je aankomt" of "voedselinname zou alleen binnen een bepaalde tijd moeten gebeuren" nog steeds gebruikelijk en vaak ondersteund door bekende media figuren. 

RED-S is zeker niet hetzelfde als een eetstoornis alhoewel het uiteindelijk wel naar een eetstoornis kan leiden. Een sporter kan verstoord eetgedrag vertonen, maar zonder volledig te voldoen aan de criteria voor een eetstoornis. Net zoals bij niet-sporters, ontwikkelt ook bij sporters verstoord eetgedrag zich over een spectrum. Dat spectrum gaat van optimale voeding, over verstoord eetgedrag zoals bijvoorbeeld maaltijden overslaan, dwangmatig of beperkend eten tot eetstoornissen (zie figuur 2).

Spectrum van eetgedrag bij sporters

Figuur 2. Het spectrum van eetgedrag bij de topsporter, van optimale voeding tot verstoord eetgedrag en eetstoornissen (2)

Met dit artikel willen we het taboe over eetstoornissen en het gevecht met de weegschaal in de sport doorbreken. En dit is niet eenvoudig want je mag de sociaal-culturele druk en invloed van de media op atleten niet over het hoofd zien. Het is ook gewoon moeilijk om een ​​neutrale benadering van eten te behouden in onze cultuur waar elke week wel een nieuwe voedingshype wordt gepost, meestal zonder wetenschappelijke basis. En wanneer stopt aandacht voor een gezonde, evenwichtige voeding en levensstijl en begint gestoord eetgedrag? Wanneer slaagt de balans door? 

Iedereen die met atleten werkt zou onze atleten moeten ondersteunen met een gezonde sport- en eetomgeving en mindset. Een sportomgeving waar de atleet in balans centraal staat en niet de atleet op de balans. 

Wil je meer weten? Volg dan zeker onze meeting/webinar op 24 maart 2022 Eetstoornissen in de sport”! 
 

Bronnen afbeeldingen:

  1. Mountjoy, M., Sundgot-Borgen, J., Burke. et al. IOC consensus statement on relative energy deficiency in sport (RED-S): 2018 update. British Journal of Sports Medicine, May 2018. Jun;52(11):687-697
  2. Wells KR, Jeacocke NA, Appaneal R, Smith HD, Vlahovich N, Burke LM, Hughes D. The Australian Institute of Sport (AIS) and National Eating Disorders Collaboration (NEDC) position statement on disordered eating in high performance sport. Br J Sports Med. 2020 Nov;54(21):1247-1258. doi: 10.1136/bjsports-2019-101813. Epub 2020 Jul 13. PMID: 32661127; PMCID: PMC7588409.

Vind een expert

  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Katja Van Oostveldt

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Julie Zels

  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Bruno D'Hulster

  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Windy Lycke

  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • jana stevens

    Podoloog
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Joris De Win

    Sportarts
  • Carl De Crée

  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • BVBA Samcon

  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Marc Schiltz

  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Jempi Wilssens

  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Erik Van Lierde

  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • michel herssens

    Cardioloog
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Cedric Arijs

    Cedric Arijs

    Sportpsycholoog
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Justine Stevens

  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Willy Coosemans

  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Plessers

  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Roben dedecker

  • Johan Docx

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Karel Pardaens

  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Johan Roeykens

  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Ann Gillis

Gerelateerde items

Voeding
Sprint wielrennen

Natriumbicarbonaat suppletie verbetert de sprintprestatie na een gesimuleerde wielerwedstrijd

Sportprofessional Artikel Voeding
Voeding
Ketonen

Ketonen als nieuw middel om de prestatie te verbeteren

Sportprofessional Artikel Voeding
Blessurepreventie
Hoe kunnen voeding en levensstijl de kwaliteit van je spieren en pezen beïnvloeden_.png

Hoe kunnen voeding en levensstijl de kwaliteit van je pezen en spieren beïnvloeden?

Sporter Artikel Blessurepreventie Voeding
Training
Ramadan.png

Sporten tijdens de Ramadan

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Artikel Training Voeding Gezond Sporten
Sluiten