Eetstoornissen in de sport: de atleet in disbalans of op de balans?

Eetstoornissen in de sport: de atleet in disbalans of op de balans?

Inge is een gedreven sportdiëtiste, ISAK level 1 antropometrist en ICF gecertificeerde integrale coach met meer dan 25 jaar ervaring in (sport)voeding, eetstoornissen en leefstijlcoaching. Ze heeft een eigen praktijk in Deurne en is docent aan de opleiding Sport en Bewegen van de Thomas More Hogeschool in Turnhout. Ze werkt heel nauw samen met enkele Belgische topatleten. Het Belgische zwemteam olv Ronald Gaastra (van oa zilveren medaillewinnaar Pieter Timmers in Rio) wordt al meer dan 15 jaar door haar begeleid. Ook het Vlaams Taekwondoteam, het Belgisch Bobsleeteam, als de Balletwereld rekent op haar coaching, motivatie en voedingsbegeleiding. Maar ook de sterren van morgen worden door haar op de goede weg geholpen!
Sporter Artikel Factsheet Voeding

(Top)sport gaat vaak gepaard met strikte eetgewoontes, maar soms helt de balans over naar de verkeerde kant. En hoewel er een taboe heerst over eetstoornissen bij zowel sporters als niet-sporters, wil dit niet altijd zeggen dat er sprake is van een eetstoornis. Sportdiëtiste Inge De Ridder vertelt je hier meer over.

Iedereen die sport wordt er wel mee geconfronteerd; het lichaamsgewicht of het “ideale sportlijf”. Het valt niet te ontkennen dat een lager lichaamsgewicht gunstige effecten heeft op de atletische prestaties op het gebied van hardloopsnelheid, spronghoogte of esthetiek. Afhankelijk van de sport variëren de respectievelijke lichaamsvormen en ook het waargenomen "ideale" lichaamsbeeld: atleten uit duursporten streven gewoonlijk een laag lichaamsvetgehalte en een algeheel dunner uiterlijk na, daarentegen streven atleten uit krachtgerichte en esthetische sporten naar een laag lichaamsvetpercentage en hoge spiermassa. En om dat gewenste resultaat te bereiken, volgen atleten vaak verschillende diëten of restricties, het één al extremer als het andere. Of proberen ze één of andere nieuwe, vaak door een influencer gepromote hype uit. Hierdoor geven ze het lichaam een energietekort. In eerste instantie kan men een positief effect ervaren op de prestaties wat voor de atleet vaak betekent om de restricties verder te zetten. Of ze ervaren het als druk om er op een bepaalde manier uit te zien. Druk in verband met het lichaamsgewicht kan ook worden ervaren van de coach, teamgenoten en in deze tijd zeker ook via de sociale media. Door continue voedingsbeperkingen kan de atleet een chronische lage energiebeschikbaarheid creëren en hier schuilt voornamelijk het probleem. 

Een chronische lage energiebeschikbaarheid (LEA) veroorzaakt een verstoring van de metabole homeostase bij sporters. Door die disbalans is er niet genoeg energie beschikbaar om lichaamsfuncties te ondersteunen die essentieel zijn voor de lichamelijke gezondheid en de sportprestaties. Het lichaam heeft geen brandstof genoeg voor 'niet-essentiële' functies, zoals bijvoorbeeld de voortplanting. LEA kan een negatieve invloed hebben op bijna elk systeem in het lichaam, zowel bij mannen als vrouwen. 

Is er dan altijd sprake van een eetstoornis? Neen, chronische LEA kan ook het gevolg zijn van onschuldige redenen, zoals gebrek aan kennis over geschikte voeding en de behoefte aan een optimale energiebalans, gebrek aan tijd om maaltijden te bereiden, onvoldoende kookvaardigheden en financiële of zelfs fysiologische redenen, dwz verlies van eetlust na een trainingssessie. De grenzen tussen onbedoelde LEA en de ontwikkeling van een eetstoornis zijn echter klein en in elkaar vloeiend, bijvoorbeeld kleine veranderingen in het dieet die zijn gestart om gewicht te verliezen, kunnen dwangmatig worden.

Chronische LEA kan uiteindelijk leiden tot RED-S (relatief energietekort in de sport). RED-S manifesteert zich in een verscheidenheid aan fysieke en psychologische symptomen, die helaas vaak onopgemerkt blijven. Het dubieuze is dat de eerste symptomen de prestaties in eerste instantie kunnen verbeteren, althans op korte termijn. Overmatige training en caloriebeperkt eten leidt tot een lager lichaamsgewicht, wat even kan resulteren in snellere tijden. En de aanvankelijke verbetering van de prestaties kan de atleet een vals gevoel van veiligheid geven en hem of haar verleiden om nog verder te gaan. Kleine signalen zoals een aanhoudende verkoudheid en algemene vermoeidheid, verlies aan menstruatie, frequente kleine blessures, prikkelbaarheid en moeite bij het herstellen van trainingen kunnen signalen zijn van RED-S. Maar in een prestatiegerichte samenleving die wordt gestuurd door “No pain, No gain” is het gemakkelijk om fysieke ongemakken te zien als vooruitgang. Je grenzen verleggen en zeer gecontroleerd eten worden door de entourage ook vaak gezien als een teken van discipline en motivatie. Het is pas na een langere periode van LEA dat ook de spieropbouw vermindert en de botten verzwakken waardoor men kwetsuren zal oplopen. Maar het is vaak als de zin in trainen afneemt of bij herhaalde fracturen dat men aan de alarmbel begint te trekken.

Gevolgen RED-S

Figuur 1. Gevolgen van RED-S voor de gezondheid, waarbij het concept van de vroeger gebruikte ‘Female Athlete Triad’ wordt uitgebreid (1)

En hoewel kennis over voeding toegankelijker is dan ooit en sporters over het algemeen een beter begrip van voeding hebben dan niet-sporters, zijn veel misvattingen, zoals "koolhydraten zorgen ervoor dat je aankomt" of "voedselinname zou alleen binnen een bepaalde tijd moeten gebeuren" nog steeds gebruikelijk en vaak ondersteund door bekende media figuren. 

RED-S is zeker niet hetzelfde als een eetstoornis alhoewel het uiteindelijk wel naar een eetstoornis kan leiden. Een sporter kan verstoord eetgedrag vertonen, maar zonder volledig te voldoen aan de criteria voor een eetstoornis. Net zoals bij niet-sporters, ontwikkelt ook bij sporters verstoord eetgedrag zich over een spectrum. Dat spectrum gaat van optimale voeding, over verstoord eetgedrag zoals bijvoorbeeld maaltijden overslaan, dwangmatig of beperkend eten tot eetstoornissen (zie figuur 2).

Spectrum van eetgedrag bij sporters

Figuur 2. Het spectrum van eetgedrag bij de topsporter, van optimale voeding tot verstoord eetgedrag en eetstoornissen (2)

Met dit artikel willen we het taboe over eetstoornissen en het gevecht met de weegschaal in de sport doorbreken. En dit is niet eenvoudig want je mag de sociaal-culturele druk en invloed van de media op atleten niet over het hoofd zien. Het is ook gewoon moeilijk om een ​​neutrale benadering van eten te behouden in onze cultuur waar elke week wel een nieuwe voedingshype wordt gepost, meestal zonder wetenschappelijke basis. En wanneer stopt aandacht voor een gezonde, evenwichtige voeding en levensstijl en begint gestoord eetgedrag? Wanneer slaagt de balans door? 

Iedereen die met atleten werkt zou onze atleten moeten ondersteunen met een gezonde sport- en eetomgeving en mindset. Een sportomgeving waar de atleet in balans centraal staat en niet de atleet op de balans. 

Fiche eetproblemen pagina 1 Fiche eetproblemen pagina 2
 

Bronnen afbeeldingen:

  1. Mountjoy, M., Sundgot-Borgen, J., Burke. et al. IOC consensus statement on relative energy deficiency in sport (RED-S): 2018 update. British Journal of Sports Medicine, May 2018. Jun;52(11):687-697
  2. Wells KR, Jeacocke NA, Appaneal R, Smith HD, Vlahovich N, Burke LM, Hughes D. The Australian Institute of Sport (AIS) and National Eating Disorders Collaboration (NEDC) position statement on disordered eating in high performance sport. Br J Sports Med. 2020 Nov;54(21):1247-1258. doi: 10.1136/bjsports-2019-101813. Epub 2020 Jul 13. PMID: 32661127; PMCID: PMC7588409.

Vind een expert

  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Leysen Joppe

    Leysen Joppe

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Gert Droessaert

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Ruth Vanderheyden

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Dorien Meeusen

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Bastiaan Verstraete

    Huisarts, Sportarts
  • Hamza Laamarti

    Diëtist
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Pieter Volcke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Carl De Crée

    Sportarts, Endocrinoloog, Bewegingswetenschapper, Trainer, Andere
  • Angelique Veracx

    Angelique Veracx

    Osteopaat
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Dr Colmonts Wilfried BV

    Wilfried Colmonts

    Sportarts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Werner Vleugels

    Huisarts, Sportarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Koen Scheerlinck
    Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Karl Brack

    Gynaecoloog
  • Annelies Van Erck

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Frédéric Van Burm

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Dominique Devriese

    Dominique Devriese

    Kinesitherapeut, Osteopaat
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Sara Engels

    Gynaecoloog
  • Gezond en Ethisch Sporten

  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Charlotte De Jonckheere

    Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Sportarts

    Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Joris Callens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Sportarts

    Joris De Win

    Sportarts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Filip Noe

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Tom Smolders

    Huisarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Erik Van Lierde

  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Michel Herssens

    Cardioloog
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Leonie Geukens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Inge Bru

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • BVBA Samcon

  • Jos Benders

    Sportarts
  • Marianne Cuyvers

    Sportdiëtist
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Mitch Malavolta

    Huisarts, Sportarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Denis Jaeken

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Eva De Mulder

    Podoloog
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Tina Lambrechts

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Bruno Vanhecke
    Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Luc Baeyens

    Sportarts, Gynaecoloog
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Reinout Van Schuylenbergh

    Reinout Van Schuylenbergh

    Bewegingswetenschapper, Trainer
  • Elke Van den Steen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Annick Viaene

    Annick Viaene

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Peter Plessers

  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Katja Van Oostveldt
    Sportarts

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Voorzitter

    Inge De Ridder

    Sportdiëtist
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Peter Wieme

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Roel Jacobs

    Roel Jacobs

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Karel Pardaens

  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Maaike Polspoel

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Cedric Arijs
    Psycholoog, Sportpsycholoog

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Wouter Eraly

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Vincent Metsers

    Huisarts, Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut, Trainer
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Luk Buyse
    Huisarts, Sportarts

    Luk Buyse

    Huisarts, Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Sofie Decamps

    Sportarts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Willy Coosemans

  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Johan Roeykens

  • Johan Docx

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Raf Coremans

    Huisarts, Sportarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Diëtist en Gedrags- & Mindsetspecialist

    Lieselot Wouters

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Huisarts, Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Sara Kempeneers

    Podoloog
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Inge D'eer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Sjors Pietermans

    Sjors Pietermans

    Huisarts, Sportarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Luus Tormans

    Podoloog
  • Annik Bosmans

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch arts / Revalidatie arts

Gerelateerde items

Sportgeneeskunde
Doping

Cardiovasculaire risico's van prestatie bevorderende middelen en dopinggebruik

Sporter Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Training
Apneu

Apneutraining: Acute en chronische effecten op inspanningstolerantie

Sporter Artikel Training Training
Blessurepreventie
enkelverzwikking

Veel voorkomende sportblessures: een enkeldistorsie

Sporter Artikel Factsheet Video Blessurepreventie Training Gezond Sporten Blessurepreventie Training Gezond Sporten
Voeding
Sprint wielrennen

Natriumbicarbonaat suppletie verbetert de sprintprestatie na een gesimuleerde wielerwedstrijd

Sportprofessional Artikel Voeding
Sluiten