De nieuwe IOC richtlijnen voor intersex en transgender atleten

De nieuwe IOC richtlijnen voor intersex en transgender atleten

Professor Wim Derave is sportwetenschapper aan de vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen van de UGent. Hij verdiept zich graag in de onderliggende biologie van de bewegende mens.
Sporter Sportprofessional Blog Sportgeneeskunde

In de sportwereld is er tegenwoordig heel wat discussie over de deelname van intersex en transgender atleten in verschillende competities. Professor Wim Derave verdiept zich graag in de onderliggende biologie van de bewegende mens en geeft je meer info over de nieuwe IOC richtlijnen voor deze atleten.

De scheidslijn tussen mannen en vrouwen in de topsport staat onder druk. Terwijl die grens in de algemene samenleving voor een stuk lijkt te vervagen, houden we in de sport vast aan een strikte binariteit. Krampachtig, maar ook klungelig. De aanslepende problematiek rond Caster Semenya en de steeds grotere reeks atletes in haar slipstream, de onenigheid tussen federaties over de cut-off waarde voor testosteron die vrouwen van mannen zou moeten onderscheiden, en vooral de eerste deelnames van transgenders aan de jongste Olympische Spelen in Tokyo. Steeds toenemende voorbeelden die aantonen dat het hoog tijd werd voor een duidelijker kader van bovenaf, en iedereen keek vol verwachting naar het Internationaal Olympisch Comité. Het bleef verdacht lang stil, maar dan kwam het IOC op 16 november 2021 eindelijk met een -hou je vast- ‘Framework on fairness, inclusion and non-discrimination on the basis of gender identity and sex variations’ (1). Wat staat er in? En biedt het een oplossing voor één van de meest complexe problemen van de hedendaagse topsport? Ik waag me eraan.

Er is lang gestreden voor een eerlijke, veilige en volwaardige topsport voor vrouwen. Mannen meten zich met mannen en vrouwen met vrouwen, anders is het doorgaans niet eerlijk en soms ook niet veilig. Maar sommige mensen passen niet in die tweeledige organisatie. Bijvoorbeeld omdat ze biologische kenmerken van beide geslachten combineren, namelijk de intersex atleten, of -correcter- mensen met DSD (differences in sex development). Of omdat hun genderidentiteit niet overeenstemt met hun biologisch geslacht: de transgender personen. In de samenleving kan je dit oplossen door een extra vakje ‘x’ te maken, naast de ‘m’ en de ‘v’, om aan te vinken. Maar een ‘x’-categorie bijcreëren is praktisch niet organiseerbaar voor de (top)sport. Naast stigmatisering wordt voor de nadelen van een aparte categorie vaak verwezen naar die van de paralympische sport: veel te weinig atleten per categorie en veel te veel heterogeniteit in prestatie binnen elke categorie. 

Om uitsluiting en discriminatie te vermijden, mogen en moeten de mensen uit deze ‘tussengroep’ dus bij één van de bestaande geslachtscategorieën aansluiten. Soms doen ze dit graag; zo willen transvrouwen meestal maar wat graag erkend worden als vrouw. Soms willen ze toch non-binair blijven, zoals Quinn, die olympisch goud won in Tokyo met het Canadese vrouwenvoetbalteam. (Voor voetballers is het geen probleem om geen voornaam te willen hebben – Pele had er ook geen.) Reporters worstelden wel met hun voornaamwoorden (die/hun in plaats van zij/haar), of weigerden ze te gebruiken. Maar het reële probleem is niet die semantische discussie, en dus ook niet Quinn, die trouwens een vrouwelijk geboortegeslacht had, en dus nog altijd in de ‘juiste’ categorie speelt volgens velen. Het schoentje knelt pas als vrouwen met sterk androgyne/masculiene kenmerken deelnemen aan die sporten waarin een sterk geslachtsverschil in prestatie heerst. Dan bekruipt er een gevoel van oneerlijkheid. Topsportvrouwen voelen zich opnieuw benadeeld en bedreigd door mannen, halve deze keer.

Het gaat over transvrouwen die na hun puberteit een transitie doormaakten van een mannelijk geboortegeslacht naar vrouw. In Tokyo zagen we de Nieuw-Zeelandse Laurel Hubbard aan het werk in het vrouwen gewichtheffen. Laurel was in een vorig leven, als cis-man, nog recordhouder geweest van gewichtheffen bij de mannelijke junioren. En dat in een sport waarin mannen doorgaans 40-50% beter presteren dan vrouwen. Dat was voor menig supporter een brug te ver.

Het gaat ook over atleten met DSD. In Tokyo viel vooral de Namibische sprintsensatie Christine Mboma op, die als 18-jarige al fabelachtige tijden loopt, en ‘de nieuwe Semenya’ wordt genoemd, in elke betekenis van de term. DSD is een groep van aandoeningen waarbij bijvoorbeeld het genetisch geslacht mannelijk is (XY dus), maar de geslachtsorganen, of een deel ervan, vrouwelijk. Die aangeboren afwijkingen komen erg zelden voor (bijvoorbeeld 1:20.000 tot 1:50.000), maar in de topsport zijn ze relatief talrijk. Bij elke grote competitie (Olympische Spelen of Wereldkampioenschappen atletiek) waarbij genetische screening werd gedaan, bleek maar liefst 1:200 tot 1:400 van de vrouwen over XY geslachtschromosomen te beschikken. Ze waren dus bij hun conceptie genetisch geprogrammeerd om man te worden, maar dat is er niet helemaal uitgekomen. Maar wel een beetje. Daarom hebben ze 100 keer meer kans om de top te bereiken in de vrouwensport dan XX-vrouwen. Is dat oneerlijk? Een beetje wel. Maar topsport is niet eerlijk. Ikzelf heb ook nooit de top bereikt, gelijk welke sport ik probeerde. Ik vond dat ook niet eerlijk.

Het IOC-rapport is sterk gericht op inclusie, op niet-discriminatie. Het trekt meer de kaart van de transgender en DSD minderheden, dan van de vrouwen. Het kreeg daarvoor al veel kritiek. Het bespreekt ook de transgender en de DSD problematiek tesamen, ookal zijn het totaal verschillende medische condities. Maar wat staat er nu juist in het rapport?

Het eerste advies lijkt wat ontgoochelend, maar is het niet. Het geeft aan dat elke federatie afzonderlijk haar huiswerk moet maken, op basis van het framework dat het IOC opstelde. Dus geen universele richtlijn voor de ganse sport. Je kan denken dat IOC dus gemakkelijkheidshalve de hete aardappel doorschuift. Maar persoonlijk had ik zelfs gehoopt op deze strategie. De evenwichtsoefening tussen enerzijds inclusie en anderzijds eerlijkheid en veiligheid is immers uiterst genuanceerd en voor elke sport anders. Neem nu paardensport vs rugby. Bij de paardensport lijkt er geen geslachtsverschil in prestatievermogen (ons -weliswaar - mannelijk jumpingteam dat brons pakte in Tokyo moest de duimen leggen voor onder andere Jessica Springsteen, dochter van), en er is ook geen veiligheidsprobleem want het is geen contactsport. Hun huiswerk is dus nu al gemaakt. Ze kunnen 100% voor inclusie gaan; duid gerust ‘x’ aan, want het maakt toch allemaal geen ene zier uit. Zelfs het geslacht van de paarden doet er niet toe. Hengsten, merries, who cares?

Niet zo in rugby, waar de World Rugby al hun richtlijnen klaar hebben: transvrouwen zijn niet welkom. Te gevaarlijk. Het is geweten dat vooral het contrast tussen spelers in spierkracht, vermogen, snelheid en impact een belangrijke oorzaak is van blessures. En de eerder mannelijke lichamen van transvrouwen - ookal zijn die na transitie een beetje minder mannelijk geworden - zijn niet compatibel met de andere vrouwenlichamen bij tackles en scrums.

Is het dan voor het IOC geen probleem dat World Rugby voor discriminatie kiest? Nee, op twee voorwaarden. Ten eerste moet je wetenschappelijk bewijzen dat de sport door inclusie disproportioneel oneerlijk of onveilig zou worden. Als je de opgebouwde argumentatie in de rugby richtlijn leest (2), lijken ze daar vrij goed in te slagen. Zo becijferen ze bijvoorbeeld in detail de resterende rugby-relevante voordelen in spierkracht en lichaamseigenschappen van transvrouwen na testosteron-suppressie. Ten tweede mag je de deur nooit volledig sluiten voor transgenders. Je moet met je federatie een alternatief aanbieden waar transgender atleten wel welkom zijn. World Rugby biedt al gemengde tag of touch rugby aan, en onderzoekt momenteel ook de mogelijkheden voor een gemengde contact-rugby competitie.

Het valt te verwachten dat de medische en wetenschappelijke commissies van elke federatie nu zelf de handen uit de mouwen moeten steken voor een ontzettend moeilijke opdracht: een lijn trekken door een grijze zone, op basis van betrekkelijk weinig sporttakspecifieke wetenschappelijke gegevens. Ook voor de sportwetenschappers ligt er dus nog veel werk op de plank.

En wat is er gebeurd met de testosteronwaarden? In de vorige consensus statement van het IOC uit 2015 (dat door het huidige document wordt vervangen), werd bepaald dat je bij de vrouwen kon deelnemen als je bloedconcentratie van testosteron onder de 10 nmol/L bleef gedurende 12 maanden voorafgaand aan de competitie. Daar lees je nu niets meer over. Die 10 nmol/L grens was trouwens fel gecontesteerd. De internationale atletiekfederatie (IAAF, nu World Athletics) heeft dit daarom ook nooit gevolgd, en opteerde voor een grens op 5 nmol/L, wat voor de meeste experts een veel correctere cut-off waarde lijkt om mannen en vrouwen zo goed mogelijk in twee afzonderlijke verzamelingen op te delen. 

Dat het IOC niet meer rept over testo, wil niet zeggen dat we die piste volledig verlaten. Ik hoor dat World Athletics gaat blijven vasthouden aan die 5 nmol/L om te controleren of trans of intersex atleten wel degelijk een hormoonbehandeling hebben ondergaan. Dit lijkt deels in tegenspraak met het IOC, dat stelt dat atletes niet onder druk mogen worden gezet om niet-essentiële medisch behandelingen te ondergaan, enkel en alleen maar om aan de deelnamecriteria te kunnen voldoen. Ik veronderstel dat de advocaten al klaar staan.

Tenslotte wil ik eindigen met een positieve noot. Het volledige IOC-denkkader heeft ruime aandacht voor mentaal welzijn en mensenrechten, voor de betrokkenheid van de stakeholders in de totstandkoming van de richtlijnen, voor de bescherming van de lichamelijke integriteit van alle atleten en voor de educatie van coaches en begeleiders omtrent de kwetsbaarheid van minderheden. In tijden waarin nog steeds oerwoudgeluiden en bananenschillen vanuit de voetbaltribunes komen, en ‘vadsige schijtwijven’ door de volleyzaal weergalmt, is een oproep voor meer respect voor elke sporter geen overbodige luxe, me dunkt.

  1. https://olympics.com/ioc/news/ioc-releases-framework-on-fairness-inclusion-and-non-discrimination-on-the-basis-of-gender-identity-and-sex-variations
  2. https://www.world.rugby/the-game/player-welfare/guidelines/transgender

Vind een expert

  • Arts specialist in opleiding

    Simon Horckmans

  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Windy Lycke

  • Ingrid Dekelver

    Sportarts, Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Charlotte Hoeman

    Diëtist
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Osteopaat

    Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Willy Coosemans

  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Lize Vaes

    Lize Vaes

    Huisarts, Sportarts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Jempi Wilssens

  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Erik Van Lierde

  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Carl De Crée

  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Huisarts, Sportarts

    Sergei Barsegian

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Sportarts

    Joris De Win

    Sportarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Bastiaan Verstraete

    Huisarts, Sportarts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Frédéric Van Burm

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sportarts

    Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager blessurepreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • jana stevens

    Podoloog
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Voorzitter

    De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Wouter Eraly

    Sportarts, Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sara Kempeneers

    Podoloog
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Sportpsycholoog

    Inez Swinnen

    Sportpsycholoog
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Urgentie- en sportarts

    Sander Bomans

    Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Cedric Arijs
    Psycholoog, Sportpsycholoog

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Karel Pardaens

  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Dominique Devriese

    Dominique Devriese

    Kinesitherapeut, Osteopaat
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Luus Tormans

    Podoloog
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • michel herssens

    Cardioloog
  • Marc Schiltz

  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Anesthesist

    Frederic Brillouet

  • An Konings

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Jitse Maes

    Jitse Maes

    Huisarts, Sportarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Johan Roeykens

  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Peter Plessers

  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Vincent Metsers

    Sportarts
  • Bruno D'Hulster

  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Charlotte De Jonckheere

    Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Sjors Pietermans

    Sjors Pietermans

    Huisarts, Sportarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Luk Buyse
    Huisarts, Sportarts

    Luk Buyse

    Huisarts, Sportarts
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Reinout Van Schuylenbergh

    Reinout Van Schuylenbergh

    Bewegingswetenschapper, Trainer
  • Wouter Peters

    Huisarts, Sportarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Ruth Vanderheyden

    Ruth Vanderheyden

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Huisarts

    Luc De Pelecijn

    Huisarts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Huisarts, Sportarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Osteopaat

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Katja Van Oostveldt
    Sportarts

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • BVBA Samcon

  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Ann Gillis

  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Neurochirurg

    Bart Depreitere

  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts

Gerelateerde items

Sportgeneeskunde
Doping

Cardiovasculaire risico's van prestatie bevorderende middelen en dopinggebruik

Sporter Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Beleid
Corona en kinderen.png

Laat kinderen zoveel mogelijk normaal sporten

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Nieuws Gezond Sporten Beleid Sportgeneeskunde Gezond Sporten
Sportgeneeskunde
ACL rupture.jpg

Voorste kruisbandruptuur: opereren of niet?

Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Sportgeneeskunde
Mentale vermoeidheid

Mentale vermoeidheid en sport-specifieke psychomotorische prestatie: een systematische review

Sportprofessional Artikel Voetbal Badminton Sportgeneeskunde
Sluiten