De nieuwe IOC richtlijnen voor intersex en transgender atleten

De nieuwe IOC richtlijnen voor intersex en transgender atleten

Professor Wim Derave is sportwetenschapper aan de vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen van de UGent. Hij verdiept zich graag in de onderliggende biologie van de bewegende mens.
Sporter Sportprofessional Blog Sportgeneeskunde

In de sportwereld is er tegenwoordig heel wat discussie over de deelname van intersex en transgender atleten in verschillende competities. Professor Wim Derave verdiept zich graag in de onderliggende biologie van de bewegende mens en geeft je meer info over de nieuwe IOC richtlijnen voor deze atleten.

De scheidslijn tussen mannen en vrouwen in de topsport staat onder druk. Terwijl die grens in de algemene samenleving voor een stuk lijkt te vervagen, houden we in de sport vast aan een strikte binariteit. Krampachtig, maar ook klungelig. De aanslepende problematiek rond Caster Semenya en de steeds grotere reeks atletes in haar slipstream, de onenigheid tussen federaties over de cut-off waarde voor testosteron die vrouwen van mannen zou moeten onderscheiden, en vooral de eerste deelnames van transgenders aan de jongste Olympische Spelen in Tokyo. Steeds toenemende voorbeelden die aantonen dat het hoog tijd werd voor een duidelijker kader van bovenaf, en iedereen keek vol verwachting naar het Internationaal Olympisch Comité. Het bleef verdacht lang stil, maar dan kwam het IOC op 16 november 2021 eindelijk met een -hou je vast- ‘Framework on fairness, inclusion and non-discrimination on the basis of gender identity and sex variations’ (1). Wat staat er in? En biedt het een oplossing voor één van de meest complexe problemen van de hedendaagse topsport? Ik waag me eraan.

Er is lang gestreden voor een eerlijke, veilige en volwaardige topsport voor vrouwen. Mannen meten zich met mannen en vrouwen met vrouwen, anders is het doorgaans niet eerlijk en soms ook niet veilig. Maar sommige mensen passen niet in die tweeledige organisatie. Bijvoorbeeld omdat ze biologische kenmerken van beide geslachten combineren, namelijk de intersex atleten, of -correcter- mensen met DSD (differences in sex development). Of omdat hun genderidentiteit niet overeenstemt met hun biologisch geslacht: de transgender personen. In de samenleving kan je dit oplossen door een extra vakje ‘x’ te maken, naast de ‘m’ en de ‘v’, om aan te vinken. Maar een ‘x’-categorie bijcreëren is praktisch niet organiseerbaar voor de (top)sport. Naast stigmatisering wordt voor de nadelen van een aparte categorie vaak verwezen naar die van de paralympische sport: veel te weinig atleten per categorie en veel te veel heterogeniteit in prestatie binnen elke categorie. 

Om uitsluiting en discriminatie te vermijden, mogen en moeten de mensen uit deze ‘tussengroep’ dus bij één van de bestaande geslachtscategorieën aansluiten. Soms doen ze dit graag; zo willen transvrouwen meestal maar wat graag erkend worden als vrouw. Soms willen ze toch non-binair blijven, zoals Quinn, die olympisch goud won in Tokyo met het Canadese vrouwenvoetbalteam. (Voor voetballers is het geen probleem om geen voornaam te willen hebben – Pele had er ook geen.) Reporters worstelden wel met hun voornaamwoorden (die/hun in plaats van zij/haar), of weigerden ze te gebruiken. Maar het reële probleem is niet die semantische discussie, en dus ook niet Quinn, die trouwens een vrouwelijk geboortegeslacht had, en dus nog altijd in de ‘juiste’ categorie speelt volgens velen. Het schoentje knelt pas als vrouwen met sterk androgyne/masculiene kenmerken deelnemen aan die sporten waarin een sterk geslachtsverschil in prestatie heerst. Dan bekruipt er een gevoel van oneerlijkheid. Topsportvrouwen voelen zich opnieuw benadeeld en bedreigd door mannen, halve deze keer.

Het gaat over transvrouwen die na hun puberteit een transitie doormaakten van een mannelijk geboortegeslacht naar vrouw. In Tokyo zagen we de Nieuw-Zeelandse Laurel Hubbard aan het werk in het vrouwen gewichtheffen. Laurel was in een vorig leven, als cis-man, nog recordhouder geweest van gewichtheffen bij de mannelijke junioren. En dat in een sport waarin mannen doorgaans 40-50% beter presteren dan vrouwen. Dat was voor menig supporter een brug te ver.

Het gaat ook over atleten met DSD. In Tokyo viel vooral de Namibische sprintsensatie Christine Mboma op, die als 18-jarige al fabelachtige tijden loopt, en ‘de nieuwe Semenya’ wordt genoemd, in elke betekenis van de term. DSD is een groep van aandoeningen waarbij bijvoorbeeld het genetisch geslacht mannelijk is (XY dus), maar de geslachtsorganen, of een deel ervan, vrouwelijk. Die aangeboren afwijkingen komen erg zelden voor (bijvoorbeeld 1:20.000 tot 1:50.000), maar in de topsport zijn ze relatief talrijk. Bij elke grote competitie (Olympische Spelen of Wereldkampioenschappen atletiek) waarbij genetische screening werd gedaan, bleek maar liefst 1:200 tot 1:400 van de vrouwen over XY geslachtschromosomen te beschikken. Ze waren dus bij hun conceptie genetisch geprogrammeerd om man te worden, maar dat is er niet helemaal uitgekomen. Maar wel een beetje. Daarom hebben ze 100 keer meer kans om de top te bereiken in de vrouwensport dan XX-vrouwen. Is dat oneerlijk? Een beetje wel. Maar topsport is niet eerlijk. Ikzelf heb ook nooit de top bereikt, gelijk welke sport ik probeerde. Ik vond dat ook niet eerlijk.

Het IOC-rapport is sterk gericht op inclusie, op niet-discriminatie. Het trekt meer de kaart van de transgender en DSD minderheden, dan van de vrouwen. Het kreeg daarvoor al veel kritiek. Het bespreekt ook de transgender en de DSD problematiek tesamen, ookal zijn het totaal verschillende medische condities. Maar wat staat er nu juist in het rapport?

Het eerste advies lijkt wat ontgoochelend, maar is het niet. Het geeft aan dat elke federatie afzonderlijk haar huiswerk moet maken, op basis van het framework dat het IOC opstelde. Dus geen universele richtlijn voor de ganse sport. Je kan denken dat IOC dus gemakkelijkheidshalve de hete aardappel doorschuift. Maar persoonlijk had ik zelfs gehoopt op deze strategie. De evenwichtsoefening tussen enerzijds inclusie en anderzijds eerlijkheid en veiligheid is immers uiterst genuanceerd en voor elke sport anders. Neem nu paardensport vs rugby. Bij de paardensport lijkt er geen geslachtsverschil in prestatievermogen (ons -weliswaar - mannelijk jumpingteam dat brons pakte in Tokyo moest de duimen leggen voor onder andere Jessica Springsteen, dochter van), en er is ook geen veiligheidsprobleem want het is geen contactsport. Hun huiswerk is dus nu al gemaakt. Ze kunnen 100% voor inclusie gaan; duid gerust ‘x’ aan, want het maakt toch allemaal geen ene zier uit. Zelfs het geslacht van de paarden doet er niet toe. Hengsten, merries, who cares?

Niet zo in rugby, waar de World Rugby al hun richtlijnen klaar hebben: transvrouwen zijn niet welkom. Te gevaarlijk. Het is geweten dat vooral het contrast tussen spelers in spierkracht, vermogen, snelheid en impact een belangrijke oorzaak is van blessures. En de eerder mannelijke lichamen van transvrouwen - ookal zijn die na transitie een beetje minder mannelijk geworden - zijn niet compatibel met de andere vrouwenlichamen bij tackles en scrums.

Is het dan voor het IOC geen probleem dat World Rugby voor discriminatie kiest? Nee, op twee voorwaarden. Ten eerste moet je wetenschappelijk bewijzen dat de sport door inclusie disproportioneel oneerlijk of onveilig zou worden. Als je de opgebouwde argumentatie in de rugby richtlijn leest (2), lijken ze daar vrij goed in te slagen. Zo becijferen ze bijvoorbeeld in detail de resterende rugby-relevante voordelen in spierkracht en lichaamseigenschappen van transvrouwen na testosteron-suppressie. Ten tweede mag je de deur nooit volledig sluiten voor transgenders. Je moet met je federatie een alternatief aanbieden waar transgender atleten wel welkom zijn. World Rugby biedt al gemengde tag of touch rugby aan, en onderzoekt momenteel ook de mogelijkheden voor een gemengde contact-rugby competitie.

Het valt te verwachten dat de medische en wetenschappelijke commissies van elke federatie nu zelf de handen uit de mouwen moeten steken voor een ontzettend moeilijke opdracht: een lijn trekken door een grijze zone, op basis van betrekkelijk weinig sporttakspecifieke wetenschappelijke gegevens. Ook voor de sportwetenschappers ligt er dus nog veel werk op de plank.

En wat is er gebeurd met de testosteronwaarden? In de vorige consensus statement van het IOC uit 2015 (dat door het huidige document wordt vervangen), werd bepaald dat je bij de vrouwen kon deelnemen als je bloedconcentratie van testosteron onder de 10 nmol/L bleef gedurende 12 maanden voorafgaand aan de competitie. Daar lees je nu niets meer over. Die 10 nmol/L grens was trouwens fel gecontesteerd. De internationale atletiekfederatie (IAAF, nu World Athletics) heeft dit daarom ook nooit gevolgd, en opteerde voor een grens op 5 nmol/L, wat voor de meeste experts een veel correctere cut-off waarde lijkt om mannen en vrouwen zo goed mogelijk in twee afzonderlijke verzamelingen op te delen. 

Dat het IOC niet meer rept over testo, wil niet zeggen dat we die piste volledig verlaten. Ik hoor dat World Athletics gaat blijven vasthouden aan die 5 nmol/L om te controleren of trans of intersex atleten wel degelijk een hormoonbehandeling hebben ondergaan. Dit lijkt deels in tegenspraak met het IOC, dat stelt dat atletes niet onder druk mogen worden gezet om niet-essentiële medisch behandelingen te ondergaan, enkel en alleen maar om aan de deelnamecriteria te kunnen voldoen. Ik veronderstel dat de advocaten al klaar staan.

Tenslotte wil ik eindigen met een positieve noot. Het volledige IOC-denkkader heeft ruime aandacht voor mentaal welzijn en mensenrechten, voor de betrokkenheid van de stakeholders in de totstandkoming van de richtlijnen, voor de bescherming van de lichamelijke integriteit van alle atleten en voor de educatie van coaches en begeleiders omtrent de kwetsbaarheid van minderheden. In tijden waarin nog steeds oerwoudgeluiden en bananenschillen vanuit de voetbaltribunes komen, en ‘vadsige schijtwijven’ door de volleyzaal weergalmt, is een oproep voor meer respect voor elke sporter geen overbodige luxe, me dunkt.

  1. https://olympics.com/ioc/news/ioc-releases-framework-on-fairness-inclusion-and-non-discrimination-on-the-basis-of-gender-identity-and-sex-variations
  2. https://www.world.rugby/the-game/player-welfare/guidelines/transgender

Vind een expert

  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Annick Viaene

    Annick Viaene

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Annelies Van Erck

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Mitch Malavolta

    Huisarts, Sportarts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Katja Van Oostveldt
    Sportarts

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Leonie Geukens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Sportarts

    Joris De Win

    Sportarts
  • Sofie Decamps

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Peter Plessers

  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Maaike Polspoel

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Tina Lambrechts

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Gert Droessaert

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Reinout Van Schuylenbergh

    Reinout Van Schuylenbergh

    Bewegingswetenschapper, Trainer
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Carl De Crée

    Sportarts, Endocrinoloog, Bewegingswetenschapper, Trainer, Andere
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Marianne Cuyvers

    Sportdiëtist
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Inge Bru

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Dr Colmonts Wilfried BV

    Wilfried Colmonts

    Sportarts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts, Gynaecoloog
  • Filip Noe

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Tom Smolders

    Huisarts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Karel Pardaens

  • Denis Jaeken

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Sara Kempeneers

    Podoloog
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Sjors Pietermans

    Sjors Pietermans

    Huisarts, Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Dorien Meeusen

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Cedric Arijs
    Psycholoog, Sportpsycholoog

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • BVBA Samcon

  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Bruno Vanhecke
    Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Vincent Metsers

    Huisarts, Sportarts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Diëtist en Gedrags- & Mindsetspecialist

    Lieselot Wouters

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Sportarts

    Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Sara Engels

    Gynaecoloog
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Huisarts, Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Karl Brack

    Gynaecoloog
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Luk Buyse
    Huisarts, Sportarts

    Luk Buyse

    Huisarts, Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Willy Coosemans

  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Hamza Laamarti

    Diëtist
  • Werner Vleugels

    Huisarts, Sportarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Charlotte De Jonckheere

    Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Joris Callens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Voorzitter

    Inge De Ridder

    Sportdiëtist
  • Koen Scheerlinck
    Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Dominique Devriese

    Dominique Devriese

    Kinesitherapeut, Osteopaat
  • Roel Jacobs

    Roel Jacobs

    Kinesitherapeut, Sportkinesitherapeut
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Inge D'eer

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Frédéric Van Burm

    Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Johan Roeykens

  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Leysen Joppe

    Leysen Joppe

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Eva De Mulder

    Podoloog
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Gezond en Ethisch Sporten

  • Steven Reyskens

    Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Wouter Eraly

    Sportarts, Fysisch arts / Revalidatie arts
  • Ruth Vanderheyden

    Diëtist, Sportdiëtist
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Bastiaan Verstraete

    Huisarts, Sportarts
  • Michel Herssens

    Cardioloog
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Raf Coremans

    Huisarts, Sportarts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Erik Van Lierde

  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut, Trainer
  • Angelique Veracx

    Angelique Veracx

    Osteopaat
  • Luus Tormans

    Podoloog
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts

Gerelateerde items

Sportgeneeskunde
Doping

Cardiovasculaire risico's van prestatie bevorderende middelen en dopinggebruik

Sporter Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Beleid
Corona en kinderen.png

Laat kinderen zoveel mogelijk normaal sporten

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Nieuws Gezond Sporten Beleid Sportgeneeskunde Gezond Sporten
Beleid
Grensoverschrijdend gedrag

Grensoverschrijdend gedrag in de sportclub: wat kan jij doen en bij wie kan je terecht?

Sporter Blog Ethiek Gezond Sporten Beleid Gezond Sporten
Sportgeneeskunde
ACL rupture.jpg

Voorste kruisbandruptuur: opereren of niet?

Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Sluiten