De nieuwe IOC richtlijnen voor intersex en transgender atleten

De nieuwe IOC richtlijnen voor intersex en transgender atleten

Professor Wim Derave is sportwetenschapper aan de vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen van de UGent. Hij verdiept zich graag in de onderliggende biologie van de bewegende mens.
Sporter Sportprofessional Blog Sportgeneeskunde

In de sportwereld is er tegenwoordig heel wat discussie over de deelname van intersex en transgender atleten in verschillende competities. Professor Wim Derave verdiept zich graag in de onderliggende biologie van de bewegende mens en geeft je meer info over de nieuwe IOC richtlijnen voor deze atleten.

De scheidslijn tussen mannen en vrouwen in de topsport staat onder druk. Terwijl die grens in de algemene samenleving voor een stuk lijkt te vervagen, houden we in de sport vast aan een strikte binariteit. Krampachtig, maar ook klungelig. De aanslepende problematiek rond Caster Semenya en de steeds grotere reeks atletes in haar slipstream, de onenigheid tussen federaties over de cut-off waarde voor testosteron die vrouwen van mannen zou moeten onderscheiden, en vooral de eerste deelnames van transgenders aan de jongste Olympische Spelen in Tokyo. Steeds toenemende voorbeelden die aantonen dat het hoog tijd werd voor een duidelijker kader van bovenaf, en iedereen keek vol verwachting naar het Internationaal Olympisch Comité. Het bleef verdacht lang stil, maar dan kwam het IOC op 16 november 2021 eindelijk met een -hou je vast- ‘Framework on fairness, inclusion and non-discrimination on the basis of gender identity and sex variations’ (1). Wat staat er in? En biedt het een oplossing voor één van de meest complexe problemen van de hedendaagse topsport? Ik waag me eraan.

Er is lang gestreden voor een eerlijke, veilige en volwaardige topsport voor vrouwen. Mannen meten zich met mannen en vrouwen met vrouwen, anders is het doorgaans niet eerlijk en soms ook niet veilig. Maar sommige mensen passen niet in die tweeledige organisatie. Bijvoorbeeld omdat ze biologische kenmerken van beide geslachten combineren, namelijk de intersex atleten, of -correcter- mensen met DSD (differences in sex development). Of omdat hun genderidentiteit niet overeenstemt met hun biologisch geslacht: de transgender personen. In de samenleving kan je dit oplossen door een extra vakje ‘x’ te maken, naast de ‘m’ en de ‘v’, om aan te vinken. Maar een ‘x’-categorie bijcreëren is praktisch niet organiseerbaar voor de (top)sport. Naast stigmatisering wordt voor de nadelen van een aparte categorie vaak verwezen naar die van de paralympische sport: veel te weinig atleten per categorie en veel te veel heterogeniteit in prestatie binnen elke categorie. 

Om uitsluiting en discriminatie te vermijden, mogen en moeten de mensen uit deze ‘tussengroep’ dus bij één van de bestaande geslachtscategorieën aansluiten. Soms doen ze dit graag; zo willen transvrouwen meestal maar wat graag erkend worden als vrouw. Soms willen ze toch non-binair blijven, zoals Quinn, die olympisch goud won in Tokyo met het Canadese vrouwenvoetbalteam. (Voor voetballers is het geen probleem om geen voornaam te willen hebben – Pele had er ook geen.) Reporters worstelden wel met hun voornaamwoorden (die/hun in plaats van zij/haar), of weigerden ze te gebruiken. Maar het reële probleem is niet die semantische discussie, en dus ook niet Quinn, die trouwens een vrouwelijk geboortegeslacht had, en dus nog altijd in de ‘juiste’ categorie speelt volgens velen. Het schoentje knelt pas als vrouwen met sterk androgyne/masculiene kenmerken deelnemen aan die sporten waarin een sterk geslachtsverschil in prestatie heerst. Dan bekruipt er een gevoel van oneerlijkheid. Topsportvrouwen voelen zich opnieuw benadeeld en bedreigd door mannen, halve deze keer.

Het gaat over transvrouwen die na hun puberteit een transitie doormaakten van een mannelijk geboortegeslacht naar vrouw. In Tokyo zagen we de Nieuw-Zeelandse Laurel Hubbard aan het werk in het vrouwen gewichtheffen. Laurel was in een vorig leven, als cis-man, nog recordhouder geweest van gewichtheffen bij de mannelijke junioren. En dat in een sport waarin mannen doorgaans 40-50% beter presteren dan vrouwen. Dat was voor menig supporter een brug te ver.

Het gaat ook over atleten met DSD. In Tokyo viel vooral de Namibische sprintsensatie Christine Mboma op, die als 18-jarige al fabelachtige tijden loopt, en ‘de nieuwe Semenya’ wordt genoemd, in elke betekenis van de term. DSD is een groep van aandoeningen waarbij bijvoorbeeld het genetisch geslacht mannelijk is (XY dus), maar de geslachtsorganen, of een deel ervan, vrouwelijk. Die aangeboren afwijkingen komen erg zelden voor (bijvoorbeeld 1:20.000 tot 1:50.000), maar in de topsport zijn ze relatief talrijk. Bij elke grote competitie (Olympische Spelen of Wereldkampioenschappen atletiek) waarbij genetische screening werd gedaan, bleek maar liefst 1:200 tot 1:400 van de vrouwen over XY geslachtschromosomen te beschikken. Ze waren dus bij hun conceptie genetisch geprogrammeerd om man te worden, maar dat is er niet helemaal uitgekomen. Maar wel een beetje. Daarom hebben ze 100 keer meer kans om de top te bereiken in de vrouwensport dan XX-vrouwen. Is dat oneerlijk? Een beetje wel. Maar topsport is niet eerlijk. Ikzelf heb ook nooit de top bereikt, gelijk welke sport ik probeerde. Ik vond dat ook niet eerlijk.

Het IOC-rapport is sterk gericht op inclusie, op niet-discriminatie. Het trekt meer de kaart van de transgender en DSD minderheden, dan van de vrouwen. Het kreeg daarvoor al veel kritiek. Het bespreekt ook de transgender en de DSD problematiek tesamen, ookal zijn het totaal verschillende medische condities. Maar wat staat er nu juist in het rapport?

Het eerste advies lijkt wat ontgoochelend, maar is het niet. Het geeft aan dat elke federatie afzonderlijk haar huiswerk moet maken, op basis van het framework dat het IOC opstelde. Dus geen universele richtlijn voor de ganse sport. Je kan denken dat IOC dus gemakkelijkheidshalve de hete aardappel doorschuift. Maar persoonlijk had ik zelfs gehoopt op deze strategie. De evenwichtsoefening tussen enerzijds inclusie en anderzijds eerlijkheid en veiligheid is immers uiterst genuanceerd en voor elke sport anders. Neem nu paardensport vs rugby. Bij de paardensport lijkt er geen geslachtsverschil in prestatievermogen (ons -weliswaar - mannelijk jumpingteam dat brons pakte in Tokyo moest de duimen leggen voor onder andere Jessica Springsteen, dochter van), en er is ook geen veiligheidsprobleem want het is geen contactsport. Hun huiswerk is dus nu al gemaakt. Ze kunnen 100% voor inclusie gaan; duid gerust ‘x’ aan, want het maakt toch allemaal geen ene zier uit. Zelfs het geslacht van de paarden doet er niet toe. Hengsten, merries, who cares?

Niet zo in rugby, waar de World Rugby al hun richtlijnen klaar hebben: transvrouwen zijn niet welkom. Te gevaarlijk. Het is geweten dat vooral het contrast tussen spelers in spierkracht, vermogen, snelheid en impact een belangrijke oorzaak is van blessures. En de eerder mannelijke lichamen van transvrouwen - ookal zijn die na transitie een beetje minder mannelijk geworden - zijn niet compatibel met de andere vrouwenlichamen bij tackles en scrums.

Is het dan voor het IOC geen probleem dat World Rugby voor discriminatie kiest? Nee, op twee voorwaarden. Ten eerste moet je wetenschappelijk bewijzen dat de sport door inclusie disproportioneel oneerlijk of onveilig zou worden. Als je de opgebouwde argumentatie in de rugby richtlijn leest (2), lijken ze daar vrij goed in te slagen. Zo becijferen ze bijvoorbeeld in detail de resterende rugby-relevante voordelen in spierkracht en lichaamseigenschappen van transvrouwen na testosteron-suppressie. Ten tweede mag je de deur nooit volledig sluiten voor transgenders. Je moet met je federatie een alternatief aanbieden waar transgender atleten wel welkom zijn. World Rugby biedt al gemengde tag of touch rugby aan, en onderzoekt momenteel ook de mogelijkheden voor een gemengde contact-rugby competitie.

Het valt te verwachten dat de medische en wetenschappelijke commissies van elke federatie nu zelf de handen uit de mouwen moeten steken voor een ontzettend moeilijke opdracht: een lijn trekken door een grijze zone, op basis van betrekkelijk weinig sporttakspecifieke wetenschappelijke gegevens. Ook voor de sportwetenschappers ligt er dus nog veel werk op de plank.

En wat is er gebeurd met de testosteronwaarden? In de vorige consensus statement van het IOC uit 2015 (dat door het huidige document wordt vervangen), werd bepaald dat je bij de vrouwen kon deelnemen als je bloedconcentratie van testosteron onder de 10 nmol/L bleef gedurende 12 maanden voorafgaand aan de competitie. Daar lees je nu niets meer over. Die 10 nmol/L grens was trouwens fel gecontesteerd. De internationale atletiekfederatie (IAAF, nu World Athletics) heeft dit daarom ook nooit gevolgd, en opteerde voor een grens op 5 nmol/L, wat voor de meeste experts een veel correctere cut-off waarde lijkt om mannen en vrouwen zo goed mogelijk in twee afzonderlijke verzamelingen op te delen. 

Dat het IOC niet meer rept over testo, wil niet zeggen dat we die piste volledig verlaten. Ik hoor dat World Athletics gaat blijven vasthouden aan die 5 nmol/L om te controleren of trans of intersex atleten wel degelijk een hormoonbehandeling hebben ondergaan. Dit lijkt deels in tegenspraak met het IOC, dat stelt dat atletes niet onder druk mogen worden gezet om niet-essentiële medisch behandelingen te ondergaan, enkel en alleen maar om aan de deelnamecriteria te kunnen voldoen. Ik veronderstel dat de advocaten al klaar staan.

Tenslotte wil ik eindigen met een positieve noot. Het volledige IOC-denkkader heeft ruime aandacht voor mentaal welzijn en mensenrechten, voor de betrokkenheid van de stakeholders in de totstandkoming van de richtlijnen, voor de bescherming van de lichamelijke integriteit van alle atleten en voor de educatie van coaches en begeleiders omtrent de kwetsbaarheid van minderheden. In tijden waarin nog steeds oerwoudgeluiden en bananenschillen vanuit de voetbaltribunes komen, en ‘vadsige schijtwijven’ door de volleyzaal weergalmt, is een oproep voor meer respect voor elke sporter geen overbodige luxe, me dunkt.

  1. https://olympics.com/ioc/news/ioc-releases-framework-on-fairness-inclusion-and-non-discrimination-on-the-basis-of-gender-identity-and-sex-variations
  2. https://www.world.rugby/the-game/player-welfare/guidelines/transgender

Vind een expert

  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Carl De Crée

  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Jempi Wilssens

  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • David Vander Elst

    Sportkinesitherapeut
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Jo Verstuyft

    Apotheker
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Guy De Lendtdecker

    Sportarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Willy Coosemans

  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • BVBA Samcon

  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Veerle Palmers

    Podoloog
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Erik Van Lierde

  • Michel Herssens

    Cardioloog
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • jana stevens

    Podoloog
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Mike Kamphuys

    Trainer
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Ingrid Willems

    Podoloog
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Wouter Peters

    Sportarts
  • Dominique Slock

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sofie Decamps

    Sportarts
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Johan Roeykens

  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Glenn Van Laer

    Kinesitherapeut
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Trees Dooms

  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Roben dedecker

  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Mathias Peeters

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Justine Stevens

  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Anne Mertens

    Huisarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Anneleen Geerts

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Windy Lycke

  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Benedicte Baelde

    Kinesitherapeut
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Thomas Van de Moortel

    Kinesitherapeut
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Julie Zels

  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ann Gillis

  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Kathy Velle

    Podoloog
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Frank Wezenbeek

    Kinesitherapeut
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • André Ausloos

    Sportarts
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Karel Pardaens

  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Plessers

  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bruno D'Hulster

  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Ward Thorrez

    Kinesitherapeut
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • BV Dokter Simon Verdonck

    Sportarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Joris De Win

    Sportarts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Ilse Cupers

    1&2
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts

Gerelateerde items

Beleid
Corona en kinderen.png

Laat kinderen zoveel mogelijk normaal sporten

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Nieuws Beleid Sportgeneeskunde Gezond Sporten
Sportgeneeskunde
ACL rupture.jpg

Voorste kruisbandruptuur: opereren of niet?

Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Sportgeneeskunde
Mentale vermoeidheid

Mentale vermoeidheid en sport-specifieke psychomotorische prestatie: een systematische review

Sportprofessional Artikel Voetbal Badminton Sportgeneeskunde
Sportgeneeskunde
Blood flow restriction

Blood Flow Restriction - Het beste van twee werelden?

Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Sluiten