De nieuwe IOC richtlijnen voor intersex en transgender atleten

De nieuwe IOC richtlijnen voor intersex en transgender atleten

Professor Wim Derave is sportwetenschapper aan de vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen van de UGent. Hij verdiept zich graag in de onderliggende biologie van de bewegende mens.
Sporter Sportprofessional Blog Sportgeneeskunde

In de sportwereld is er tegenwoordig heel wat discussie over de deelname van intersex en transgender atleten in verschillende competities. Professor Wim Derave verdiept zich graag in de onderliggende biologie van de bewegende mens en geeft je meer info over de nieuwe IOC richtlijnen voor deze atleten.

De scheidslijn tussen mannen en vrouwen in de topsport staat onder druk. Terwijl die grens in de algemene samenleving voor een stuk lijkt te vervagen, houden we in de sport vast aan een strikte binariteit. Krampachtig, maar ook klungelig. De aanslepende problematiek rond Caster Semenya en de steeds grotere reeks atletes in haar slipstream, de onenigheid tussen federaties over de cut-off waarde voor testosteron die vrouwen van mannen zou moeten onderscheiden, en vooral de eerste deelnames van transgenders aan de jongste Olympische Spelen in Tokyo. Steeds toenemende voorbeelden die aantonen dat het hoog tijd werd voor een duidelijker kader van bovenaf, en iedereen keek vol verwachting naar het Internationaal Olympisch Comité. Het bleef verdacht lang stil, maar dan kwam het IOC op 16 november 2021 eindelijk met een -hou je vast- ‘Framework on fairness, inclusion and non-discrimination on the basis of gender identity and sex variations’ (1). Wat staat er in? En biedt het een oplossing voor één van de meest complexe problemen van de hedendaagse topsport? Ik waag me eraan.

Er is lang gestreden voor een eerlijke, veilige en volwaardige topsport voor vrouwen. Mannen meten zich met mannen en vrouwen met vrouwen, anders is het doorgaans niet eerlijk en soms ook niet veilig. Maar sommige mensen passen niet in die tweeledige organisatie. Bijvoorbeeld omdat ze biologische kenmerken van beide geslachten combineren, namelijk de intersex atleten, of -correcter- mensen met DSD (differences in sex development). Of omdat hun genderidentiteit niet overeenstemt met hun biologisch geslacht: de transgender personen. In de samenleving kan je dit oplossen door een extra vakje ‘x’ te maken, naast de ‘m’ en de ‘v’, om aan te vinken. Maar een ‘x’-categorie bijcreëren is praktisch niet organiseerbaar voor de (top)sport. Naast stigmatisering wordt voor de nadelen van een aparte categorie vaak verwezen naar die van de paralympische sport: veel te weinig atleten per categorie en veel te veel heterogeniteit in prestatie binnen elke categorie. 

Om uitsluiting en discriminatie te vermijden, mogen en moeten de mensen uit deze ‘tussengroep’ dus bij één van de bestaande geslachtscategorieën aansluiten. Soms doen ze dit graag; zo willen transvrouwen meestal maar wat graag erkend worden als vrouw. Soms willen ze toch non-binair blijven, zoals Quinn, die olympisch goud won in Tokyo met het Canadese vrouwenvoetbalteam. (Voor voetballers is het geen probleem om geen voornaam te willen hebben – Pele had er ook geen.) Reporters worstelden wel met hun voornaamwoorden (die/hun in plaats van zij/haar), of weigerden ze te gebruiken. Maar het reële probleem is niet die semantische discussie, en dus ook niet Quinn, die trouwens een vrouwelijk geboortegeslacht had, en dus nog altijd in de ‘juiste’ categorie speelt volgens velen. Het schoentje knelt pas als vrouwen met sterk androgyne/masculiene kenmerken deelnemen aan die sporten waarin een sterk geslachtsverschil in prestatie heerst. Dan bekruipt er een gevoel van oneerlijkheid. Topsportvrouwen voelen zich opnieuw benadeeld en bedreigd door mannen, halve deze keer.

Het gaat over transvrouwen die na hun puberteit een transitie doormaakten van een mannelijk geboortegeslacht naar vrouw. In Tokyo zagen we de Nieuw-Zeelandse Laurel Hubbard aan het werk in het vrouwen gewichtheffen. Laurel was in een vorig leven, als cis-man, nog recordhouder geweest van gewichtheffen bij de mannelijke junioren. En dat in een sport waarin mannen doorgaans 40-50% beter presteren dan vrouwen. Dat was voor menig supporter een brug te ver.

Het gaat ook over atleten met DSD. In Tokyo viel vooral de Namibische sprintsensatie Christine Mboma op, die als 18-jarige al fabelachtige tijden loopt, en ‘de nieuwe Semenya’ wordt genoemd, in elke betekenis van de term. DSD is een groep van aandoeningen waarbij bijvoorbeeld het genetisch geslacht mannelijk is (XY dus), maar de geslachtsorganen, of een deel ervan, vrouwelijk. Die aangeboren afwijkingen komen erg zelden voor (bijvoorbeeld 1:20.000 tot 1:50.000), maar in de topsport zijn ze relatief talrijk. Bij elke grote competitie (Olympische Spelen of Wereldkampioenschappen atletiek) waarbij genetische screening werd gedaan, bleek maar liefst 1:200 tot 1:400 van de vrouwen over XY geslachtschromosomen te beschikken. Ze waren dus bij hun conceptie genetisch geprogrammeerd om man te worden, maar dat is er niet helemaal uitgekomen. Maar wel een beetje. Daarom hebben ze 100 keer meer kans om de top te bereiken in de vrouwensport dan XX-vrouwen. Is dat oneerlijk? Een beetje wel. Maar topsport is niet eerlijk. Ikzelf heb ook nooit de top bereikt, gelijk welke sport ik probeerde. Ik vond dat ook niet eerlijk.

Het IOC-rapport is sterk gericht op inclusie, op niet-discriminatie. Het trekt meer de kaart van de transgender en DSD minderheden, dan van de vrouwen. Het kreeg daarvoor al veel kritiek. Het bespreekt ook de transgender en de DSD problematiek tesamen, ookal zijn het totaal verschillende medische condities. Maar wat staat er nu juist in het rapport?

Het eerste advies lijkt wat ontgoochelend, maar is het niet. Het geeft aan dat elke federatie afzonderlijk haar huiswerk moet maken, op basis van het framework dat het IOC opstelde. Dus geen universele richtlijn voor de ganse sport. Je kan denken dat IOC dus gemakkelijkheidshalve de hete aardappel doorschuift. Maar persoonlijk had ik zelfs gehoopt op deze strategie. De evenwichtsoefening tussen enerzijds inclusie en anderzijds eerlijkheid en veiligheid is immers uiterst genuanceerd en voor elke sport anders. Neem nu paardensport vs rugby. Bij de paardensport lijkt er geen geslachtsverschil in prestatievermogen (ons -weliswaar - mannelijk jumpingteam dat brons pakte in Tokyo moest de duimen leggen voor onder andere Jessica Springsteen, dochter van), en er is ook geen veiligheidsprobleem want het is geen contactsport. Hun huiswerk is dus nu al gemaakt. Ze kunnen 100% voor inclusie gaan; duid gerust ‘x’ aan, want het maakt toch allemaal geen ene zier uit. Zelfs het geslacht van de paarden doet er niet toe. Hengsten, merries, who cares?

Niet zo in rugby, waar de World Rugby al hun richtlijnen klaar hebben: transvrouwen zijn niet welkom. Te gevaarlijk. Het is geweten dat vooral het contrast tussen spelers in spierkracht, vermogen, snelheid en impact een belangrijke oorzaak is van blessures. En de eerder mannelijke lichamen van transvrouwen - ookal zijn die na transitie een beetje minder mannelijk geworden - zijn niet compatibel met de andere vrouwenlichamen bij tackles en scrums.

Is het dan voor het IOC geen probleem dat World Rugby voor discriminatie kiest? Nee, op twee voorwaarden. Ten eerste moet je wetenschappelijk bewijzen dat de sport door inclusie disproportioneel oneerlijk of onveilig zou worden. Als je de opgebouwde argumentatie in de rugby richtlijn leest (2), lijken ze daar vrij goed in te slagen. Zo becijferen ze bijvoorbeeld in detail de resterende rugby-relevante voordelen in spierkracht en lichaamseigenschappen van transvrouwen na testosteron-suppressie. Ten tweede mag je de deur nooit volledig sluiten voor transgenders. Je moet met je federatie een alternatief aanbieden waar transgender atleten wel welkom zijn. World Rugby biedt al gemengde tag of touch rugby aan, en onderzoekt momenteel ook de mogelijkheden voor een gemengde contact-rugby competitie.

Het valt te verwachten dat de medische en wetenschappelijke commissies van elke federatie nu zelf de handen uit de mouwen moeten steken voor een ontzettend moeilijke opdracht: een lijn trekken door een grijze zone, op basis van betrekkelijk weinig sporttakspecifieke wetenschappelijke gegevens. Ook voor de sportwetenschappers ligt er dus nog veel werk op de plank.

En wat is er gebeurd met de testosteronwaarden? In de vorige consensus statement van het IOC uit 2015 (dat door het huidige document wordt vervangen), werd bepaald dat je bij de vrouwen kon deelnemen als je bloedconcentratie van testosteron onder de 10 nmol/L bleef gedurende 12 maanden voorafgaand aan de competitie. Daar lees je nu niets meer over. Die 10 nmol/L grens was trouwens fel gecontesteerd. De internationale atletiekfederatie (IAAF, nu World Athletics) heeft dit daarom ook nooit gevolgd, en opteerde voor een grens op 5 nmol/L, wat voor de meeste experts een veel correctere cut-off waarde lijkt om mannen en vrouwen zo goed mogelijk in twee afzonderlijke verzamelingen op te delen. 

Dat het IOC niet meer rept over testo, wil niet zeggen dat we die piste volledig verlaten. Ik hoor dat World Athletics gaat blijven vasthouden aan die 5 nmol/L om te controleren of trans of intersex atleten wel degelijk een hormoonbehandeling hebben ondergaan. Dit lijkt deels in tegenspraak met het IOC, dat stelt dat atletes niet onder druk mogen worden gezet om niet-essentiële medisch behandelingen te ondergaan, enkel en alleen maar om aan de deelnamecriteria te kunnen voldoen. Ik veronderstel dat de advocaten al klaar staan.

Tenslotte wil ik eindigen met een positieve noot. Het volledige IOC-denkkader heeft ruime aandacht voor mentaal welzijn en mensenrechten, voor de betrokkenheid van de stakeholders in de totstandkoming van de richtlijnen, voor de bescherming van de lichamelijke integriteit van alle atleten en voor de educatie van coaches en begeleiders omtrent de kwetsbaarheid van minderheden. In tijden waarin nog steeds oerwoudgeluiden en bananenschillen vanuit de voetbaltribunes komen, en ‘vadsige schijtwijven’ door de volleyzaal weergalmt, is een oproep voor meer respect voor elke sporter geen overbodige luxe, me dunkt.

  1. https://olympics.com/ioc/news/ioc-releases-framework-on-fairness-inclusion-and-non-discrimination-on-the-basis-of-gender-identity-and-sex-variations
  2. https://www.world.rugby/the-game/player-welfare/guidelines/transgender

Vind een expert

  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Julie Zels

  • Sander Bomans

  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Carl De Crée

  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Sergei Barsegian

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Roben dedecker

  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Frédéric Van Burm

    Osteopaat
  • Katja Van Oostveldt

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Johan Docx

    Sportarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Voorzitter

    De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bruno D'Hulster

  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Willy Coosemans

  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Trees Dooms

  • Peter Plessers

  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Johan Roeykens

  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Ellen Van Puyvelde

    Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Ann Gillis

  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Luc De Pelecijn

  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • Johan Wens

    Huisarts
  • BVBA Samcon

  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Erik Van Lierde

  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Windy Lycke

  • Luc Roland

    Sportarts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Joris De Win

    Sportarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Kevin Robson

    Trainer
  • Jonas Docx

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Jempi Wilssens

  • Karel Pardaens

  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Justine Stevens

  • John Roosen

    Cardioloog
  • jana stevens

    Podoloog
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Simon Horckmans

  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luk Buyse

    Sportarts
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • Charlotte Hoeman

    Diëtist
  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Frederic Brillouet

  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Marc Schiltz

  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Bart Depreitere

  • michel herssens

    Cardioloog
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Cedric Arijs

    Cedric Arijs

    Psycholoog, Sportpsycholoog
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • An Konings

    Sportarts
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • Inez Swinnen

    Sportpsycholoog
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Marc Hemeryck

    Sportarts

Gerelateerde items

Sportgeneeskunde
Doping

Cardiovasculaire risico's van prestatie bevorderende middelen en dopinggebruik

Sporter Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Beleid
Corona en kinderen.png

Laat kinderen zoveel mogelijk normaal sporten

Sporter Sportorganisatie Sportprofessional Nieuws Gezond Sporten Beleid Sportgeneeskunde Gezond Sporten
Sportgeneeskunde
ACL rupture.jpg

Voorste kruisbandruptuur: opereren of niet?

Sportprofessional Artikel Sportgeneeskunde
Sportgeneeskunde
Mentale vermoeidheid

Mentale vermoeidheid en sport-specifieke psychomotorische prestatie: een systematische review

Sportprofessional Artikel Voetbal Badminton Sportgeneeskunde
Sluiten