Risico analyse van sportletsels en sportongevallen

Thema Gezond Sporten en Sport Vlaanderen

Risico analyse van sportletsels en sportongevallen

Gezond en op een veilige manier aan sport doen is een instelling waar iedere sportfederatie naar streeft.

Om de nodige maatregelen te nemen en eventuele preventiestrategieën te kunnen uitschrijven, moet je eerst zicht hebben op de sportspecifieke risico’s die zich kunnen voordoen. Daarvoor dien je een risicoanalyse uit te voeren. Pas wnneer je een overzicht hebt van mogelijke ongevallen en/of letsels kan je hiervoor preventieve en curatieve maatregelen uitschrijven. Dit om de risico’s te beperken (preventie) en de ernst er van te verminderen (behandeling). Hierbij natuurlijk rekening houdend met de eigenheid van de sport.

Het model van Kinney en Wiruth (1976) geeft ons een goede leidraad om de risico’s in kaart te brengen. Rekening houdend met de Ernst, de Blootstelling en de Waarschijnlijkheid van een bepaald ongeval zal een score worden gegeven voor de grootte van het risico en dus de mate van dringendheid om maatregelen te nemen. Tenslotte is het ook belangrijk om het effect van de genomen maatregelen na te gaan en dit model dus als een continue proces te gebruiken.

Dit model doorloopt 4 stappen en maakt gebruik van de formule:

Risico = Waarschijnlijkheid x Blootstelling x Ernst

 

STAP 1: Identificatie van de risico’s

Er moet eerst nagegaan worden welke letsels en ongevallen er vaak voorkomen binnen de sporttak. Dit zowel tijdens de sportactiviteiten zelf als tijdens het opstellen of afbreken van het materiaal. Een voorbeeld van dit laatste zijn bijvoorbeeld de risico’s verbonden aan het in het water laten van een roeiboot of het opstellen van een volleybalnet.

Het decreet gezond en ethisch sporten stelt dat sportfederaties die erkend zijn overeenkomstig het decreet van 10 juni 2016 houdende de erkenning en subsidiëring van de georganiseerde sportsector, informatie in geanonimiseerde en statistische vorm moeten bijhouden van sportspecifieke risico’s en lichamelijke schade met een weergave van de evolutie daarvan in de tijd. De gegevens die uit deze opdracht verzameld worden kunnen als vertrekpunt gebruikt worden tijdens de eerste stap van de analyse van sportspecifieke risico’s.

 

STAP 2: Weging van de risico’s (R = WxBxE)

Om het risicocijfer van een bepaalde activiteit te bepalen heeft men aan onderstaande parameters een arbitraire waarde toegekend:

    • De waarschijnlijkheid dat uit een activiteit een letsel voorkomt
    • De duur van blootstelling aan het gevaar
    • De omvang of ernst van het letsel 

 

 

    • De waarschijnlijkheidsfactor (W)

De waarschijnlijkheid is de kans dat bij een bepaalde activiteit zich een letsel of een ongeval zal voordoen (bijvoorbeeld een blessure aan de adductoren bij het voetballen, een valpartij tijdens een wielerwedstrijd, …).
Idealiter moet deze schatting gebeuren zonder rekening te houden met collectieve of individuele preventiemaatregelen (bijvoorbeeld een opwarming vooraf aan de voetbaltraining of het dragen van een helm,…) Het is mogelijk deze beoordeling over te doen met inschatting van de waarde van deze preventie.

De factor geeft de verwachting weer en krijgt een referentiecijfer van 0.1 tot 10 toegekend.
 

Waarschijnlijkheid (W)
0.1 Bijna niet denkbaar
0.2 Praktisch onmogelijk
0.5 Denkbaar maar onwaarschijnlijk
1 Onwaarschijnlijk maar mogelijk in grensgevallen
3 Ongewoon
6 Zeer goed mogelijk
10 Te verwachten

 
    
 
 
 

    • De blootstellingsfactor (B)

De blootstelling houdt tegelijk rekening met de duur en de frequentie van de blootstelling aan een gevaar (bijvoorbeeld hoe lang duurt een voetbal training of match en hoe vaak per week wordt er getraind of wat is de duur van een wielerwedstrijd en hoe vaak worden wedstrijden jaarlijks per categorie georganiseerd?,…).
  
 
 
 

Blootstelling (B)
0.5 Zeer zelden (minder dan 1 maal per jaar)
1 Zelden (jaarlijks)
2 Soms (maandelijks)
3 Af en toe (wekelijks)
6 Regelmatig (dagelijks)
10 Voortdurend

 

 

    • De ernstgraad (E)

De mogelijke gevolgen omvatten de mogelijke effecten van een blootstelling. Hierbij is het belangrijk dat men in elk geval rekening houdt met de ergste gevolgen (bijvoorbeeld de mogelijkheid tot scheuren van de adductoren of tot overlijden tijdens een valpartij,… ). Men zal dus vaak het risico overschatten, maar het gaat in deze methode om een maximale inschatting die rekening houdt met de ergste gevallen.
  
 
 
 
 

Ernst (E)
1 Gering EHBO
3 Belangrijk Letsel en verzuim
7 Ernstig Blijvend invalide
15 Zeer ernstig letsel 1 dode
40 Ramp Enkele doden (Acuut of op termijn)
100 Catastrofe Vele doden

 

 

    • Risicocijfer (R)

Het vermenigvuldigen van bovenstaande 3 factoren vormt het risicocijfer:
 

Risico = Waarschijnlijkheid x Blootstelling x Ernst


De grootte van dit cijfer zal de dringendheid weergeven van het nemen van maatregelen.
 
 
 
 
 

Risicocijfer (R)
R ≤ 20 Risico aanvaardbaar Geen actie vereist
20 ≤ R ≤ 70 Mogelijk risico Aandacht vereist, op langere termijn maatregelen nemen
70 ≤ R ≤ 200 Belangrijk risico Maatregelen vereist op korte termijn
200 ≤ ≤ 400 Hoog risico Directe verbetering/maatregelen vereist
> 400 Zeer hoog risico Activiteit stoppen

 




Hieronder kan je een voorbeeld vinden vanuit de Vlaamse Roeiliga.

RA voorbeeld roeiliga

 

In het Excel-bestand wordt het risicocijfer tweemaal berekend. Een eerste keer wordt het risico van een bepaalde activiteit weergegeven. De tweede maal wordt het effect van de genomen preventiemaatregel berekend. Het verschil van beide risicocijfers zal jou een indicatie geven van het beoogde effect van de preventiemaatregelen en zal kunnen helpen bij de kosten-baten analyse. Hoe ingrijpend zijn de maatregelen en beperken zij wel voldoende de risico’s?

Het werkdocument gebruikt in dit voorbeeld, kan helpen om de activiteiten overzichtelijk op te lijsten en te beoordelen. 

Download het werkdocument

 

 

STAP 3: Formuleren van preventie maatregelen

Wanneer het risicocijfer meer dan 20 bedraagt, zullen er maatregelen moeten getroffen worden. De grootte van het cijfer bepaalt mee de (hoog)dringendheid van de te nemen maatregelen. Hierbij moet de nadruk gelegd worden op de preventie van risico’s en op de verbetering van alle fysieke en sociale elementen van de sportsituatie.

Wanneer men de preventiehiërarchie bekijkt, zullen bij sportactiviteiten hoofdzakelijk maatregelen getroffen worden vanaf niveau 3. Aanpassingen doorvoeren op niveau 1 (gevaar elimineren) en niveau 2 (substitutie van het gevaar) zullen vaak een te grote impact hebben op de eigenheid van de sporttak.

  1. Het gevaar elimineren -> de sportactiviteit an sich moet natuurlijk wel kunnen blijven doorgaan.
  2. Substitutie van het gevaar -> het gevaar vervangen door een gevaar met andere eigenschappen. Dit kan door het wedstrijdreglement aan te passen. Het is hier wel van belang dat de sport zijn eigenheid kan behouden. Bijvoorbeeld het contact verbieden zou bij vele sporttakken een te ingrijpende maatregel zijn.
  3. Risico’s verminderen door het gebruik van collectieve beschermingsmaterialen. Bijvoorbeeld palen in de buurt van een sportterrein afschermen met stootkussens.
  4. Risico’s verminderen door het gebruik van individuele beschermingsmaterialen. Bijvoorbeeld het dragen van een mondstuk, scheenbeenbeschermers,…
  5. Het nemen van organisatorische maatregelen: invoeren van een medisch geschiktheidsattest, invoeren van leeftijdsgrenzen, het opstellen van een letselpreventief programma (bijv. GetFit2Sport), …
  6. Overige schade beperkende maatregelen:  EHBO koffer en ijs aanwezig, uithangen van instructies bij de meest voorkomende letsels (wat doen bij en hoe herkennen van een spierscheur, een verrekking, een bloedneus…), werken met gekwalificeerde begeleiders (hebben zicht op “ongeschreven” veiligheidsregels binnen de sporttak),…

 



Stap 4: Controle en revisie

Opdat de maatregelen effectief worden opgevolgd, kan je afhankelijk van de hoogdringendheid, een verplichtend karakter meegeven aan de preventieve maatregelen. Dit kan door bijvoorbeeld  maatregelen in het officiële wedstrijdreglement op te nemen of licenties enkel toe te kennen na het inleveren van een medisch geschiktheidsattest.

Daarnaast is het ook van belang om de clubs en de trainers voldoende te informeren en te sensibiliseren waarom bepaalde preventieve maatregelen de kans op letsels en ongevallen kunnen drukken. Informeer hen via de nieuwsbrief, richt bijscholingen rond letselpreventieve programma’s in, zet een campagne op via social media,…

Het uitvoeren van een risicoanalyse is een continue proces. Het is belangrijk om regelmatig de doeltreffendheid van de genomen maatregelen na te gaan. Het Excel-formulier moet regelmatig opnieuw overlopen worden en aangepast waar nodig.

 



Bronnen:

  • PowerPoint sessie “Risicoanalyse inzake gezond & veilig sporten” Machteld Van de Woestyne & Brand Breyne; GES-dag 29/04/2014

Vind een expert

  • Karel De Crem

    Sportarts
  • Pascal Wernaers

    Orthopedisch chirurg
  • Johan Pierret

    Sportarts
  • Carmen Vanhaecke

    Sportarts
  • Micha Van Roeyen

    Kinesitherapeut
  • Annelies Van Erck

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Luc Roland

    Sportarts
  • Jan Boon

    Huisarts
  • Guido Van Hirtum

    Sportarts
  • Gerrit De Loose

    Sportkinesitherapeut
  • Joris Callens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Julie Zels

  • Frank Pauwels
    Voorzitter

    Frank Pauwels

    Sportarts
  • Ann Gillis

  • Charlotte De Jonckheere

    Podoloog
  • Chris Martens

    Orthopedisch chirurg
  • Robin Vanhoudt

    Sportarts
  • Bastiaan Verstraete

    Sportarts
  • Margaux Stevens

    Margaux Stevens

    Podoloog
  • Mark D Haese

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eddy Spans

    Sportarts
  • Justine Stevens

  • Mieke Van Vlaenderen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Karolien Meersman

    Sportarts
  • Mileen De Vleeschhouwer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jean-Paul Pierreux

    Huisarts
  • Peter Wieme

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Sanne Boonen

    Sportarts
  • Emmy Mornie

    Kinesitherapeut
  • Frank De Winter

    Sportarts
  • Gert Van Deurzen

    Kinesitherapeut
  • Leon Ghijselinck

    Sportarts
  • Kurt Heldenbergh

    Sportarts
  • Secretaris

    Bruno Vanhecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Elke Van den Steen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jempi Wilssens

  • Wouter Eraly

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Ignace Verscheure

    Sportarts
  • Julien Ryckeboer

    Kinesitherapeut
  • Leo Groenweghe

    Sportarts
  • Wouter Dierynck

    Sportarts
  • Bram Debaene

    Sportarts
  • Willy Platteeuw

    Sportarts
  • Jan Wanten

    Sportarts
  • Steven Bex

    Steven Bex

    Sportarts
  • Ine Schops

    Podoloog
  • Kristof Ryheul

    Kristof Ryheul

    Trainer
  • Georges Gillis

    Sportarts
  • Penningmeester

    Koen Scheerlinck

    Sportkinesitherapeut
  • Rik De Kinderen

    Sportarts
  • Koen Pansaers

    Sportarts
  • Piet Bouquillon

    Sportarts
  • Myriam Willems

    Kinesitherapeut
  • Ellen Beuckelaers

    Orthopedisch chirurg
  • Johan Roeykens

  • Luc Van Landschoot

    Kinesitherapeut
  • Gretel Descheemaeker

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • An Konings

    Sportarts
  • Nathalie Van de Vyver

    Huisarts
  • Kristof Mentens

    Kristof Mentens

    Sportarts
  • Jago Van Soom

    Jago Van Soom

    Sportarts
  • Luc Itterbeek

    Sportarts
  • Johan Haegeman

    Sportarts
  • Marco Guidi

    Sportarts
  • Dirk Van de Velde

    Sportarts
  • Guy Vermeiren

    Cardioloog
  • Sofie Blondeel
    Algemeen manager

    Sofie Blondeel

  • Sylvie Latour

    Sportarts
  • Guy De Schutter

    Sportarts
  • Adelheid Steyaert

    Adelheid Steyaert

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marleen Lootens

    Sportarts
  • Dominique Devriese

    Kinesitherapeut
  • Servaas Binge

    Sportarts
  • Jos Vandevenne

    Sportarts
  • Torsten Wauters

    Torsten Wauters

    Sportarts
  • Annelies Harnie

    Sportarts
  • Bie Peremans

    Kinesitherapeut
  • Ivan Ghillebert

    Huisarts
  • Jens Demanet

    Sportarts
  • Robrecht Dhollander

    Huisarts
  • Kristof Peeters

    Sportarts
  • Marc Royackers

    Sportarts
  • Kathleen De Smet

    Kinesitherapeut
  • Willy De Taellenaere

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Frederik Van Acker

    Sportarts
  • Steven Reyskens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Bert Vankerschaver

    Bert Vankerschaver

    Sportkinesitherapeut
  • Francis Lemmens

    Sportarts
  • Kristine Struyf

    Kristine Struyf

    Trainer
  • Antoine Lutin

    Antoine Lutin

    Kinesitherapeut
  • Wouter Van Den Broecke

    Orthopedisch chirurg
  • Wim Derave

    Bewegingswetenschapper
  • Bruno D'Hulster

  • Johan Docx

    Sportarts
  • Marc Van Hauwermeiren

    Sportarts
  • Stijn Delputte

    Sportarts
  • Renaat Huysmans

    Sportarts
  • Jozef Vermylen

    Cardioloog
  • John Roosen

    Cardioloog
  • Vik Corstjens

    Sportarts
  • Stefan Mattheeuws

    Orthopedisch chirurg
  • Sam Hendrix

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Plessers

  • Bart Gadeyne

    Sportarts
  • Jolien Vanendert

    Sportdiëtist
  • Alain Van Noorbeeck

    Sportarts
  • Tom Teulingkx

    Sportarts
  • Ludovic Onkelinx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Marc Hertens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Henri Van Herpen

    Kinesitherapeut
  • Peter Lagrou

    Sportarts
  • Maarten Couturier

    Sportarts
  • Sven Aertgeerts

    Sportarts
  • Marc Bomans

    Kinesitherapeut
  • Marc Schiltz

  • Kris Vanderlinden

    Sportarts
  • Jettie Tempels

    Sportarts
  • Sofie Belis

    Sportarts
  • Hugo Debouvere

    Huisarts
  • Peter Muylaert

    Sportarts
  • Rik Derveaux

    Kinesitherapeut
  • Filip Parmentier

    Sportarts
  • Denis Jaeken

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Kris Demanet

    Sportarts
  • Benjamin Goris

    Kinesitherapeut
  • Jan Vercammen

    Cardioloog
  • Flore Stassen
    Sportwetenschappelijk medewerker

    Flore Stassen

    Bewegingswetenschapper
  • Joris De Win

    Sportarts
  • Steven Pauli

    Sportarts
  • Willy Coosemans

  • Dries Dieusaert

    Sportarts
  • Dirk Van Genechten

    Sportarts
  • Hendrik Roobaert

    Sportarts
  • Steven Platteaux

    Sportarts
  • Erik Van Lierde

  • Cedric Arijs

    Cedric Arijs

    Sportpsycholoog
  • Machteld Royackers

    Huisarts
  • Peter De Naeyer

    Sportarts
  • Ann Willemans

    Huisarts
  • Herlinde Bossaert

    Sportarts
  • Frederik Ponet

    Sportarts
  • Sophie Lambrecht

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Patrick Govaert

    Sportarts
  • Edwig Schatteman

    Sportarts
  • Sandra Lievrouw
    Projectmanager Letselpreventie

    Sandra Lievrouw

    Kinesitherapeut
  • Ben Corteville

    Cardioloog
  • Bob Brouwers

    Huisarts
  • Nick Hiltrop

    Cardioloog
  • Dirk De Mey

    Kinesitherapeut
  • Kevin Robson

    Trainer
  • John Ijzerman

    Sportarts
  • Eric Vandeputte

    Sportarts
  • Michèle Verhaest

    Sportarts
  • Dokter Jonas Wilms BV

    Sportarts
  • Guy Peeters

    Sportarts
  • Dieter De Clercq

    Sportarts
  • Henry Carlier

    Sportarts
  • Lander Dewitte

    Sportarts
  • Stephan Ilsbrouckx

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Peter Verspeelt

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jean-Paul Van der Sypt

    Sportarts
  • Jens Van Akeleyen

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Notredame

    Kinesitherapeut
  • Herwig Vergucht

    Sportkinesitherapeut
  • Etienne Van der Auwera

    Sportarts
  • Andreas Goddeeris

    Sportarts
  • Dana Neirinck

    Podoloog
  • Kris Peeters

    Kris Peeters

    Sportarts
  • Jean-Paul Souffriau

    Tandarts
  • Peter Germonpre

    Huisarts
  • Jo Verschueren

    Jo Verschueren

    Kinesitherapeut
  • Jan Bertels

    Bewegingswetenschapper
  • Michel D'Hollander

    Huisarts
  • Michael Nicasi

    Michael Nicasi

    Trainer
  • Joost Staelens

    Sportarts
  • Thierry Op de Beeck

    Sportarts
  • Karel Pardaens

  • Toon Goossens

    Sportarts
  • Jan Verstuyft

    Sportarts
  • Lianne De Mey

    Sportarts
  • Hans Talloen

    Sportarts
  • Luc Fr. Janssens

    Sportarts
  • Lander Vanhee

    Sportarts
  • Jo Vandersmissen

    Radioloog
  • Guido De Romagnoli

    Sportarts
  • Frederik Deconinck

    Frederik Deconinck

    Bewegingswetenschapper
  • Alain Schutjes

    Sportarts
  • Maarten Cox

    Sportarts
  • Jan Bonte

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Mark Van Craenenbroeck

    Kinesitherapeut
  • Mark Van Dijk

    Orthopedisch chirurg
  • Wilfried Colmonts

    Huisarts
  • Filip Noe

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Patrick Detemmerman

    Huisarts
  • Philippe De Ryck

    Sportarts
  • Jasper Van Criekinge

    Sportarts
  • Ingrid Deweert

    Sportarts
  • Ellen Van Puyvelde

    Sportarts
  • Marianne Brabers

    Sportdiëtist
  • Fabienne Van De Steene

    Sportkinesitherapeut
  • Jonas Massa

    Sportarts
  • Koenraad Thuysbaert

    Sportarts
  • Luc Vogelaers

    Huisarts
  • Dirk De Ruyck

    Huisarts
  • michel herssens

    Cardioloog
  • Michel Wynsberghe

    Kinesitherapeut
  • Kris Claes

    Kinesitherapeut
  • Jöry Pauwels

    Osteopaat
  • Anja Van de Putte

    Huisarts
  • Stefaan Machiels

    Huisarts
  • Hans Jaspers

    Radioloog
  • Marc Hemeryck

    Sportarts
  • Stefan Smits

    Sportarts
  • Guy Vandenhoven

    Sportarts
  • Katja Van Oostveldt

    Katja Van Oostveldt

    Sportarts
  • jana stevens

    Podoloog
  • Gino Devriendt

    Sportdiëtist
  • Peter Dieleman

    Sportarts
  • Leonie Geukens

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Guy Vanhees

    Sportarts
  • BVBA Samcon

  • Wim Van Nieuwenhuyse

    Orthopedisch chirurg
  • Stefan Hooftman

    Sportarts
  • Dirk Gyselinck

    Sportarts
  • Dirk Devleeschouwer

    Sportarts
  • De Ridder Inge

    Sportdiëtist
  • Maries Aertgeerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Noegroho Handojo

    Radioloog
  • BV Huisartsenpraktijk De Vaart

    Sportarts
  • Inge D'eer

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Jan Pieter Outtier

    Sportarts
  • Luc Baeyens

    Sportarts
  • Trees Dooms

  • Jeroen Stappers

    Jeroen Stappers

    Sportarts
  • Jan Leire

    Sportarts
  • Nathalie Odeur

    Huisarts
  • Nick Baelde

    Radioloog
  • Ria Vanderstraeten

    Ria Vanderstraeten

    Sportdiëtist
  • Johan Matthijs

    Huisarts
  • Jan Van Meirhaeghe

    Orthopedisch chirurg
  • Stijn Bogaerts
    Ondervoorzitter

    Stijn Bogaerts

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Eddy Van Keerberghen

    Sportarts
  • Luc Peeters

    Sportarts
  • Mathieu Maroy

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Daniel Baesberg

    Sportarts
  • Jos Benders

    Sportarts
  • Ingrid Dekelver

    Sportarts
  • Pieter Volcke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Pascal De Smet

    Huisarts
  • Yves Van Doninck

    Sportarts
  • Charlotte Goemaere

    Sportarts
  • Marielle Van Aken

    Sportkinesitherapeut
  • Liesbeth Stulens

    Huisarts
  • Bruno Van Hoecke

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Natasja Keereman

    Natasja Keereman

    Sportarts
  • Paul Meersman

    Sportarts
  • Caro De Koninck

    Kinesitherapeut
  • Toon Cruyt

    Sportarts
  • Werner Vleugels

    Huisarts
  • Koen Nys

    Sportarts
  • An De Busser

    An De Busser

    Diëtist
  • Dieter Vercaigne

    Sportkinesitherapeut
  • Carl De Crée

  • Tyrone Devolder

    Huisarts
  • Gerda Smets

    Sportarts
  • Verhaegen Stijn

    Sportarts
  • Joost Blontrock

    Sportarts
  • Gezond Sporten Vlaanderen

  • Michel De Bruyne

    Sportarts
  • Roben dedecker

  • Pascale Berghmans

    Sportdiëtist
  • Benedicte Heyndrickx

    Cardioloog
  • Annik Bosmans

    Fysisch geneesheer en revalidatiearts
  • Nicole Dillemans

    Sportarts
  • Windy Lycke

  • Peter Claeys

    Sportarts
  • Baldwin Sondervan

    Baldwin Sondervan

    Sportkinesitherapeut
  • Michel Creemers

    Huisarts
  • Bart Vandewynckele

    Sportarts
  • Johan Wens

    Huisarts
  • Sam Vermeire

    Sportarts
  • Jonas Docx

    Sportarts
Sluiten