Lights

Voedingssupplementen

8.1. Wat zijn sportvoedingssupplementen en waarom worden ze gebruikt?

     8.1.1. Wat is een supplement?

     8.1.2. Sportvoeding en ergogene voedingssupplementen.

8.2. Gebruik voedingssupplementen na advies van een deskundige.

     8.2.1. Meestal niet nodig, soms riskant.

     8.2.2. Grijze zone.

     8.2.3. Veiligheid.

8.3. Redenen waarom sporters supplementen nemen.

     8.3.1. Spierherstel en spiermassa.

     8.3.2. Vetafbraak en spieropbouw.

     8.3.3. Beter immuunsysteem.

     8.3.4. Sterkere botten en ligamenten.

8.4. Ergogene voedingssupplementen.

     8.4.1. Creatine.

     8.4.2. Cafeïne.

     8.4.3. Bicarbonaat.

8.5. Prohormonen en doping.

8.6. IJzer.

     8.6.1. Waarom is ijzer belangrijk?

     8.6.2. IJzerbronnen.

     8.6.3. Ijzerbehoefte.

     8.6.4. Zijn sporters een risicogroep?

     8.6.5. Kan ik weten of ik een ijzertekort heb?

     8.6.6. Wat is sportanemie?

     8.6.7. Hoe een tekort behandelen?

     8.6.8. Moet ik een ijzersupplement nemen?


 

8. VOEDINGSSUPPLEMENTEN

8.1. Wat zijn sportvoedingssupplementen en waarom worden ze gebruikt?

8.1.1. Wat is een supplement?

Een supplement is iets wat je neemt bovenop wat standaard is. Een sportvoedingssupplement is dus een product dat sporters innemen als aanvulling op hun normale voeding. Meestal gaat het om een geconcentreerde bron van vitaminen, mineralen of andere voedingsstoffen. Zo heb je supplementen met aminozuren, paddenstoelen (shiitake of maitake), antioxidanten, probiotica, prebiotica, essentiële vetzuren, glucosamine, coenzym-Q10, creatine, flavonoïden, echinacea … De lijst is eindeloos. Ook eiwitpoeders, zoals weiproteïneconcentraat, zijn voedingssupplementen.

8.1.2. Sportvoeding en ergogene voedingssupplementen

Je kunt erover discussiëren of de sportdrankjes, gels of energierepen die sporters weleens eten, als supplementen moeten worden beschouwd. Voor sommige sporters maken ze gewoon deel uit van hun normale voeding. Bovendien worden ze ook vaak buiten de sport geconsumeerd. Hoewel gezond en evenwichtig eten en te drinken ook zonder die producten perfect mogelijk is, zowel voor sporters als buiten de sport, kunnen dergelijke “supplementen” voor, tijdens en na het sporten nuttig en handig zijn voor een sporter om genoeg of extra energie of vocht binnen te krijgen, vooral als normale voedingsmiddelen niet beschikbaar of minder praktisch zijn.

Anders zit het met de zogenaamde ‘ergogene supplementen’ waar we het hier over hebben. Dat zijn producten met een (veel) hogere concentratie van voedingsstoffen dan je in om het even welk gewoon of natuurlijk voedingsmiddel vindt. Met dit soort producten moet je als sporter altijd heel voorzichtig omspringen en je afvragen of ze echt nodig of nuttig is. Het risico is immers reëel dat je de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) van een bepaald stoffen overschrijdt.

 

8.2. Gebruik voedingssupplementen na advies van een deskundige

8.2.1. Meestal niet nodig, soms riskant

Doorgaans zijn supplementen niet nodig voor wie al gezond, gevarieerd en genoeg eet. Het is ook niet van alle supplementen wetenschappelijk bewezen dat ze een nuttig effect hebben. In sommige gevallen en voor bepaalde categorieën van sporters – kinderen bijvoorbeeld – kunnen supplementen zelfs schadelijk zijn. Nog een risico is dat mensen supplementen slikken in de plaats van gewoon gezond te eten. Daarom moet op alle verpakkingen van voedingssupplementen in Nederland en België worden vermeld dat ze niet als vervanging voor een gevarieerde voeding mogen worden gebruikt.

8.2.2. Grijze zone

Voedingssupplementen zitten in de grijze zone tussen voedings- en geneesmiddelen. Enerzijds zijn ze, net als gewone voeding, vrij te koop en is er soms een smaakje aan toegevoegd om ze lekkerder te maken. Anderzijds neem je zo’n supplement niet volgens je energiebehoefte of trek, maar per capsule, tablet of zakje poeder, zoals je dat met medicijnen doet. Bovendien schrijven artsen voedingssupplementen soms voor om tekorten of ziektes te voorkomen of te genezen.

Nog een teken van die grijze zone is dat supplementfabrikanten creatief hun best doen hun producten op zo’n manier met gezondheidskwaliteiten of prestatieverhogende eigenschappen te linken dat ze net niet onder de dopingregels of de geneesmiddelenwet vallen. Doping is ronduit verboden en voor geneesmiddelen – ook die waarvoor je geen doktersrecept nodig hebt – gelden zeer strenge regels. Dat is anders met voedingssupplementen, die daardoor ook buiten de apotheek kunnen worden verkocht, in grootwarenhuizen bijvoorbeeld.

8.2.3.Veiligheid

Intussen moeten voedingssupplementen wel veilig zijn om in Europa te mogen worden verkocht, zowel qua inhoud als qua dosering. Dat is gemakkelijker te controleren als supplementen in de winkel worden verkocht dan wanneer ze online worden verhandeld.

Naast de ingrediënten waarvoor consumenten deze supplementen kopen, bevatten ze nog andere stoffen, en ook die kunnen verontreinigd zijn als je ze illegaal of via internet bestelt. Je bent het dan nooit helemaal zeker wat je inneemt.

Sommige supplementen die op zich veilig zijn, kunnen gevaarlijk worden als sporters de aanbevolen dosis niet respecteren. Dat geldt ook voor “natuurlijke” supplementen, die door de consument vaak hoger of veiliger worden ingeschat dan synthetische producten. Of bestanddelen uit natuurlijke bronnen zijn gehaald dan wel met biochemische processen als fermentatie of enzymreacties werden gemaakt, zegt niets over hun veiligheid of werkzaamheid. En áls het bewezen is dat een supplement werkzaam is, dan is dat niet per se 100 procent veilig. De overheid controleert op veel ingrediënten, maar niet op alle stoffen.

Het probleem met voedingssupplementen is dat je van hun verpakking niet kunt aflezen of ze én veilig én nuttig kunnen zijn voor een sporter als jij. Lijken beide basisvoorwaarden vervuld, dan moet nog blijken of een supplement zo nuttig kan zijn dat het voor jou zijn prijs waard is, en of je datzelfde effect niet met een goedkopere voedingsaanpassing kunt realiseren.

Of voedingssupplementen ook een opstapje zijn naar verkeerd geneesmiddelengebruik of doping is niet bewezen. Toch moeten we minstens sportende kinderen en tieners behoeden voor een levensstijl waarin supplementen vanzelfsprekend zijn, terwijl de mogelijkheden van gezonde voeding onderbenut blijven.

Om al die redenen is het raadzaam om je eerst te informeren bij je huis- of sportarts, voor je een bepaald supplement neemt.

 

8.3.Redenen waarom sporters supplementen nemen

De motieven om sportvoedingssupplementen te gebruiken, zijn onder meer:

  • zwaardere prestaties aankunnen (meer uithouding of kracht)
  • beter herstel tussen sportsessies
  • gezond blijven
  • vermoeidheid of blessures voorkomen

Al die doelen kunnen ook met gezonde voeding worden bereikt. Een supplement is alleen nodig in geval van een aangetoond tekort aan een essentiële voedingsstof dat niet of onvoldoende via voeding kan worden goedgemaakt. Het gebruik van een multivitamine- of mineraalsupplement mag nooit een excuus zijn om de voeding te verwaarlozen.

8.3.1..Spierherstel en spiermassa

Eiwitsupplementen, eiwitrepen en aminozuursupplementen zijn de meest verkochte sportvoedingssupplementen. Het klopt dat je voldoende eiwitten moet innemen voor spierherstel en de aanmaak van spiermassa, maar met een normale voeding kan die behoefte perfect worden ingevuld, ook als je veel sport. Eiwitrijke supplementen zijn dus niet nodig.

Combinaties van eiwitten en koolhydraten, zoals fruityoghurt, chocolademelk of rijstpap, kunnen het herstel na een inspanning bevorderen. Eiwitrijke voedingsmiddelen zijn te verkiezen boven aparte aminozuren.

8.3.2. Vetafbraak en spieropbouw

Sommige supplementen worden te koop aangeboden met de boodschap dat ze lichaamsvet kunnen afbreken, en dat ze spieropbouw en kracht bevorderen. Zowel sporters als niet-sporters vinden dat vaak aantrekkelijk. De realiteit is dat de producten die echt zulke effecten kunnen hebben op de dopinglijst staan, schade kunnen berokkenen of beide risico’s inhouden.

8.3.3.Beter immuunsysteem

Hoewel sport in het algemeen goed is voor het afweersysteem, kan zeer intensief trainen sporters tijdelijk vatbaarder maken voor verkoudheden en andere infecties. Dat verschijnsel wordt in de hand gewerkt door een verhoging van de stresshormonen in het bloed. Op zich is dat geen ernstig gezondheidsprobleem maar als je daardoor trainingen of wedstrijden moet missen, kan een afweerdip wél vervelend zijn.

Van sporters die heel lange duurprestaties leveren of een zwaar trainingsprogramma volgen, is aangetoond dat onaangepaste voeding en psychische stress de negatieve invloed van inspanning op het immuunsysteem nog kunnen versterken. De afweer komt ook extra onder druk te staan tijdens periodes van lage energie-inname en gewichtsverlies; vandaar de aanbeveling dat een eventuele gewichtsdaling die een sporter wil bereiken, altijd geleidelijk moet plaatsvinden en bij voorkeur in rustiger trainingsperiodes. Onderdrukking van het immuunsysteem als gevolg van zware training is op zich ook een risicofactor voor overtraining, waardoor een sporter in een neerwaartse spiraal kan belanden.

De industrie pikt op deze verschijnselen in met voedingssupplementen als glutamine, zink, echinacea, colostrum en andere producten waarvan wordt beweerd dat ze de afweer verbeteren, ook al bestaat daarvoor onvoldoende bewijs. Op basis van de huidige inzichten moeten sporters worden aangespoord evenwichtig en volgens de individuele behoeften te eten om afweerproblemen, overtraining en chronische vermoeidheid te voorkomen. De beste voeding tegen vermoeidheid is rijk aan koolhydraten en bevat voldoende micronutriënten, zoals vitaminen en mineralen. Dat, in combinatie met een trainingsschema waarin voldoende rust is ingepland, werkt beter dan om het even welk supplement. Koolhydraatrijke sportdranken kunnen voor, tijdens en na zware inspanning echter wel nuttig zijn om de impact van fysiologische stress op het immuunsysteem te verminderen, zo blijkt uit onderzoek.

8.3.4.Sterkere botten en ligamenten

Intensief trainen belast de botten en ligamenten en ook daarop spelen veel supplementen in. Voor gezonde botten is een voldoende aanvoer van calcium en vitamine D inderdaad nodig. Calcium kunnen haast alle sporters uit evenwichtige voeding halen. Voor vitamine D is dat in een relatief noordelijk gelegen gebied als Vlaanderen wat moeilijker. Volgens de recentste aanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad doen zowel volwassenen als kinderen er goed aan dagelijks een vitamine D-supplement te nemen. Doe dat altijd in samenspraak met je huisarts.

Glucosamine, chondroitine, methylsulphonylmethaan (MSM) en andere supplementen worden aangeprezen om de gewrichten en ligamenten te versterken. Wat glucosamine betreft zijn er aanwijzingen dat dit middel kan helpen tegen gewrichtsartrose. Voor gezonde sporters is de noodzaak van dergelijke supplementen echter niet bewezen.

 

8.4. Ergogene voedingssupplementen

Er zijn supplementen waarvan bewezen is dat ze sportprestaties kunnen bevorderen, zoals creatine, cafeïne en bicarbonaat, maar dat maakt ze nog niet geschikt voor alle sporters.

8.4.1.Creatine

Creatinesupplementen kunnen de hoeveelheid creatinefosfaat in de spieren verhogen en kunnen zo prestatieverbeterend werken bij inspanningen die bestaan uit enkele of meerdere sprintmomenten (< 30 seconden). Het kan bij sommigen ook leiden tot een verhoogde spiermassa (maar er zijn ook heel veel non-responders). Een nadeel bij het gebruik van creatine is de extra gewichtstoename, wat in sommige sporten helemaal niet wenselijk is. Zoals met alle supplementen is het overschrijden van de maximale dosis niet wenselijk. Creatine staat niet op de dopinglijst maar wordt beschouwd als een “natuurlijk” product dat terug te vinden is in vlees. Om tot de consumptie van 20 g creatine te komen is het nodig om 4 kg vlees te eten, vandaar dat we creatine klasseren onder de noemer ergogene stoffen.

 

Richtlijnen creatinegebruik

 

  1. als beginnende sporter kan je beter het accent leggen op goede voeding en training
  1. gebruik in de ladingfase gedurende 6 dagen 0,3 g/kg (met een maximum van 20) en vervolgens een onderhoudsdosis van 0,03 g/kg per dag (met een maximum van 3) gedurende maximaal 6 weken
  1. de periode dat je niet gebruikt moet minstens even lang zijn als de gebruiksperiode en bij voorkeur 2-3 maand
  1. los creatine op in water of een koolhydraathoudende drank om maagdarmklachten te voorkomen en verdeel grote volumes over de dag – opgeloste creatine niet laten staan ; vlokt uit en wordt onwerkzaam na 30 minuten => oplossen en uitdrinken
  1. gebruik pure creatine (onversneden)
  1. hou je aan de doseringen van punt 2 omdat de aanbevolen dosering, vermeld op het etiket, vaak onjuist is
  1. gebruik enkel producten die 100% veilig zijn (zie verder supplementen en doping)

 

8.4.2..Cafeïne

Een kleine dosis cafeïne (1-3 mg/kg) kan helpen bij zowel duursporten als kortere inspanningen. Die doses worden gemakkelijk gehaald uit voedingsmiddelen zoals koffie, cafeïnehoudende frisdrank en sommige sportvoedingsproducten (gels, repen, drankjes verrijkt met cafeïne). Hogere doses zijn niet effectief en kunnen negatieve effecten uitlokken zoals nervositeit, verstoorde slaap ...

 

Cafeïnegehalte per portie

Koffie                   

1 kop

100 mg

Thee 150 ml

1 kop

30 mg

Cola /Ice Tea, Cola light

1 blik

45 mg

Red Bull

1 blik

80 mg

Chocolade1 reep

1 reep

30 mg

8.4.3.Bicarbonaat

Om de negatieve effecten van melkzuurstapeling tegen te gaan kan het nemen van een dosis natriumbicarbonaat (0.3 g per kg) voor de inspanning helpen. Dit voor maximale inspanningen die tussen 1 en 8 minuten duren. Er bestaat een risico voor maagdarmklachten, dus vooraf experimenteren (onder begeleiding) is nodig.

 

8.5. Prohormonen en doping

Sporters moeten zich bewust zijn van wat ze eten en drinken. Sommige supplementen zijn schadelijk doordat ze bijvoorbeeld toxines bevatten die maagdarmklachten kunnen veroorzaken. Soms kloppen de ingrediënten niet met wat op de verpakking staat, of - en dat is erger – zitten er stoffen in die een positieve dopingtest kunnen opleveren. Gebruik dus enkel supplementen dien in een bevoegd lab zijn getest en beperk het gebruik tot omstandigheden waarin ze onmisbaar zijn.

Uit onderzoek is gebleken dat een op de vier supplementen aanleiding kan geven tot een positieve urinetest. Sommige supplementen zijn verrijkt (of besmet) met prohormonen als androsteendion of  norandrosteendion. Het is niet bewezen of ze effectief zijn om kracht of spiermassa te laten toenemen, maar ze kunnen wel een sportieve carrière breken als een gebruiker positief test op doping. De verkoop ervan is dan ook verboden in België. Er bestaan kruidenvarianten van deze prohormonen waarvan wordt beweerd dat ze het testosterongehalte en de opbouw van spieren en kracht bevorderen. Voorbeelden hiervan zijn Tribulus Terrestris, Chrysin, Indole-3-Carbinol, Saw Palmetto, Gamma-oryzanol, yohimbine, Smilax en Mummio. Ook voor deze producten geldt dat het beoogde effect niet wetenschappelijk bewezen is en dat ze een positieve dopingtest kunnen opleveren.

 

8.6.IJzer

8.6.1.Waarom is ijzer belangrijk?

IJzer maakt deel uit van belangrijke processen in het menselijk lichaam zoals het transport van zuurstof in bloed en spieren, het elektronentransportsysteem en het energiemetabolisme in de cel. IJzer is nodig voor de rode bloedcelaanmaak, en voor een gezond immuunsysteem. Bij onvoldoende ijzer kan de aerobe energievoorziening gestoord zijn door de verminderde aanvoer van zuurstof naar de weefsels en de verminderde capaciteit van de spier om zuurstof in energie om te zetten.

8.6.2. IJzerbronnen

Ons lichaam kan zelf geen ijzer aanmaken. De ijzerbehoefte moet daarom volledig door onze voeding worden aangevuld, en alhoewel ijzer in heel wat voedingsmiddelen aanwezig is, wordt het ijzer dat in sommige voedingsmiddelen aanwezig is, beter geabsorbeerd door ons lichaam dan in andere.

De ijzerabsorptie is het best (15 tot 18%) uit voedingsmiddelen die haemijzer bevatten (vlees, vis, schaal en schelpdieren, gevogelte). De ijzerabsorptie uit voedingsmiddelen die non-haemijzer bevatten is veel lager (minder dan 5%). Dit non-haemijzer zit in plantaardige voedingsmiddelen zoals  granen, groenten, peulvruchten en noten. De opname van ijzer door ons lichaam kan echter worden vergemakkelijkt door non-haemijzer te combineren met haemijzer. Vitamine C-rijke voedingsmiddelen helpen de ijzerabsorptie en sommige stoffen, zoals cafeïne in koffie en thee, verminderen de ijzeropname.

In onze voeding zijn vlees, vis, gevogelte, met ijzer verrijkte ontbijtgranen, brood, gedroogd fruit, groene groenten en peulvruchten goede ijzerbronnen. Grote verschillen zijn mogelijk binnen dezelfde productgroep: runds- of lamsvlees (rood vlees) biedt meer ijzer dan varkensvlees of kip. Groene groenten en peulvruchten leveren meer ijzer dan andere groentesoorten. IJzer in melkproducten is verwaarloosbaar.

IJzergehalte in mg per portie of per 100 g

voedingsmiddel

Portie

ijzer (mg)

HAEM-IJZER

 

 

lever

100 g

7

vlees, vis

100 g

0,5 -3

Oesters

100 g

6

NON-HAEM-IJZER

 

 

verrijkte ontbijtgranen

100 g

4-8

eieren

2 stuks

12

Groenten

100 g

0,5-3

brood wit

brood bruin

brood volkoren

3 sneden

1

1,5

3

Noten

100 g

3-4

 

8.6.3.Ijzerbehoefte

IJzerbehoefte in mg per dag

leeftijd

Mannen

vrouwen

10-13

11

11

14-17

11

15

volwassenen

9

15

9 na menopauze

bron: Dagelijkse aanbevelingen: Hoge Gezondheidsraad 2016 Voedingsaanbevelingen voor België

 

Specifieke ijzeraanbevelingen voor sporters in verschillende sporten zijn er niet. Uit sommige studies blijkt wel dat duursporters, zeker lopers, een hogere behoefte aan ijzer hebben door verhoogde verliezen. Sommige studies suggeren een ijzerinname van 17.5 m voor mannelijke en 23 m voor normaal menstruerende lange afstandsloopsters.  Deze hoge ijzerinnames zijn moeilijk te verwezenlijken via de voeding, zeker voor atletes met een lage energie-inname. 

8.6.4.Zijn sporters een risicogroep?

Sporters hebben een hoog risico op een ijzertekort en dit om diverse redenen

  • Hogere behoefte: door een verhoogd aantal rode bloedcellen hebben sporters ook hogere ijzernoden, zeker in het geval van groei.
  • Grotere verliezen: sporters verliezen meer ijzer door te zweten en eventueel door bloedverlies in het maag-darm stelsel. Tijdens heel zware inspanningen kan de maagdarmwand kleine scheurtjes vertonen en zo gaan bloeden. Maar ook anti-inflammatoire geneesmiddelen, die door bepaalde groepen sporters (te) vaak gebruikt worden, kunnen bloedverlies veroorzaken. Tijdens het lopen kan door de herhaalde impact van de voet op harde ondergrond hemolyse voorkomen (stukgaan van de rode bloedcellen door langdurig lopen).
  • Voedingsoorzaken: de ijzerinname is vaak gebrekkig door beperkte voeding (minder dan 2000 kcal) in een poging om het lichaamsgewicht te verlagen. Ook slecht uitgebalanceerde vegetarische voeding of koolhydraatrijke voeding waaruit vlees, vis en gevogelte worden geweerd, kunnen de ijzerinname compromitteren.

8.6.5.Kan ik weten of ik een ijzertekort heb?

Dat kun je zelf niet weten. Een tekort moet door een arts worden vastgesteld. IJzerdepletie is een continu proces dat uiteindelijk tot ijzertekort en bloedarmoede zal leiden indien niet wordt ingegrepen. Bloedarmoede door ijzergebrek komt voor wanneer ijzer zodanig is uitgeput dat uiteindelijk de opbouw van hemoglobine en rode bloedcellen is gelimiteerd. Zwakheid, vermoeidheid, kortademigheid, verminderde aerobe capaciteit zijn symptomen van dit gebrek. Deze symptomen zijn echter gemakkelijk te verwarren met overtraining, grieperigheid, … Analyse van de voedingsgewoonten, klinische symptomen en bloedresultaten kunnen de ijzerstatus correct weergeven. Regelmatige controle door een ervaren sportarts kan helpen om ijzergebreksanemie bij sporters te voorkomen.

8.6.6.Wat is sportanemie?

De oorzaak van sportanemie is een te lage ijzervoorraad in het lichaam. Deze ijzervoorraad kan best ingeschat worden door het ferritinegehalte in het bloed te bepalen. Je arts kan je vertellen of een ijzersupplement nodig is.

8.6.7.Hoe een tekort behandelen?

IJzersupplementen zijn nodig om de ijzervoorraden die uitgeput zijn weer aan te vullen en een ijzerrijke voeding is nodig om deze voorraden op peil te houden. Een supplement bestaat uit 100-300 mg ijzer per dag, samen met een vitamine C bron om de absorptie te bevorderen. Een 3 maand durende kuur kan nodig zijn om volledig te herstellen en bloedwaarden kunnen na 10 tot 12 weken uitsluitsel geven of het tekort is aangevuld. Om nieuwe tekorten te voorkomen kan een voedingsdeskundige begeleiding helpen.

De volgende adviezen kunnen alvast nuttig zijn:

  • Kies voor met ijzer verrijkte ontbijtgranen
  • Eet 3-4 maal per week rood vlees (rund, lam, … ). Kleine hoeveelheden van 80 tot 100 g zijn voldoende. Indien het eten van een lapje vlees niet aantrekkelijk is, wees dan creatief en eet vlees in stukjes of reepjes in slaatjes, soep, pittabrood, wokgerechten.
  • Voeg vitamine C-rijke voeding toe (fruit, vers sap, verse groenten, …) om de ijzerabsorptie te bevorderen.
  • Vermijd tijdens de maaltijd de inname van voedingsstoffen die de opname van ijzer bemoeilijken (koffie, thee, vezelsupplementen). Tussen de maaltijden in mag je wel van een kopje koffie of thee genieten.

8.6.8.Moet ik een ijzersupplement nemen?

Een ijzertekort corrigeren door enkel en alleen de voeding aan te passen is moeilijk. Suppletie, onder toezicht van een sportarts, is nodig om een ijzertekort op te lossen. Maar niet iedere sporter die moe is moet zijn heil zoeken in ijzersupplementen. Onoordeelkundig gebruik, (misbruik) van ijzersupplementen kan interfereren met de zink- en koperabsorptie en kan negatieve effecten hebben op het immuunsysteem.

IJzersupplementen mag je niet op eigen initiatief zonder medisch advies innemen. Een heel klein percentage van de populatie heeft hemochromatose, een aandoening waarbij ijzer zich opstapelt in weefsels en zo schade kan veroorzaken. Hemochromatose kan jaren zonder gevolgen aanwezig zijn maar ijzersuppletie kan voor mensen met hemocromatose gevaarlijk zijn.

IJzerinjecties worden eveneens door sommige sporters gebruikt, zonder dat er enig bewijs is dat dit de conditie verbetert. Met injecties is er steeds een risico op anafylactische shock, die fataal kan zijn. Bovendien zijn injecties in het wielrennen verboden (no needle policy).


Contacteer ons Privacy Cookies Gebruiksvoorwaarden